قۇستاردى جەپ قوياتىن ساۋىتتى قارا شەگىرتكە

 افريكانى اۋىزعا العاندا، كوپ ساندى ادامدارعا تىم عاجايىپ سەزىلەدى. ول دۇنيە جۇزىندەگى العاشقى ادامزات پەن بايىرعى وركەنيەتتىڭ مەكەنى عانا ەمەس، جابايى حايۋاناتتاردىڭ ءتۇرى مەن سانى ەڭ كوپ جەر. «دۇنيەدەگى «حايۋاناتتار پاتشالىعى» دەپ تە اتالادى. وسىناۋ ۇلان-بايتاق وڭىردە حايۋاناتتار تىرشىلىك ءۇشىن ءار كۇنى تالاسقا ءتۇسىپ جاتادى

ءبىزدىڭ تانىمىمىزدا، قۇستار ەجەلدەن ناسەكومداردىڭ قاس جاۋى. ءبىز قۇستى ادامزاتتىڭ جاقسى دوسى دەپ بىلەمىز. ءبىراق افريكادا ناسەكومداردىڭ ءبارى قۇستارعا وڭاي جەم بولا بەرمەيدى. ەرەكشە جىرتقىش ناسەكومدار قۇستاردىڭ ۇياسىنا كىرىپ بالاپاندارىن ازىق ەتەدى. بۇل ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاقىرىپ ەت حورەكتى جانتىك «ساۋىتتى قارا شەگىرتكە».

قارا شەگىرتكە

ساۋىتتى قارا شەگىرتكەنىڭ تاعى ءبىر اتى «ساۋىتتى اعاش شەگىرتكەسى». مۇنداي ناسەكومدار نەگىزىنەن افريكادا تىرشىلىك ەتەدى. گامبيادان بوتسۆاناعا، ودان وڭتۇستىك افريكاعا دەيىن تارالۋى ءبىرشاما كەڭ. ولار ادەتتەگى قارا شەگىرتكەلەردەن نەشە ەسە ۇلكەن بولادى. ەرەسەكتەرى cm7 گە جەتەدى.

ءبىراق ادەتتەگى قارا شەگىرتكەلەرمەن سالىستىرعاندا، ۇقسامايتىنى ولاردىڭ دەنەسىندە ءبىر قابات قالىڭ ساۋىت بار، ونىڭ ۇستىنە ۇشكىل تىكەندەرى بولادى. بۇل تىكەن وتە قاتتى، سوندىقتان ولار ادەتتەگى قارا شەگىرتكەنىڭ «كۇشەيتىلگەن نۇسقاسى» دەپ تە اتالادى .

ساۋىتتى قارا شەگىرتكەنىڭ ەڭ قورقىنىشتى جەرى ولار جىرتقىش ەت قورەكتى ناسەكومدار. ازىقتىق كولەمى وتە كەڭ. ءبىر رەتتە بىرنەشە ناسەكومدار مەن جانتىكتەردى ازىقتانۋمەن قاتار، ءوز تۇقىمداستارىندا جەي بەرەدى.

دەسە دە ولاردىڭ ەڭ ۇناتاتىنى ۇنەمى قۇستاردىڭ ۇياسىنا شىعىپ، قىزىل تۇمسىق كۋيليانىڭ بالاپانىن ۇرلاپ جەۋ. قىزىل تۇمسىق قۇس ءبىرشاما كىشكەنە قۇس. ولاردىڭ افريكاداعى سيرەك اعاش جايلاۋىنداعى سانى 10 ميلليارد تەكشە مەترگە جەتىپ، جەر شارىنداعى سانى ەڭ كوپ قۇس ەسەپتەلەدى.

ولار توپتاسىپ تىرشىلىك ەتەتىن قۇستار، بىرگە ۇيا سالىپ، بىرگە ازىق ىزدەيدى. مۇنداي قۇستاردىڭ ۇياسى تۇتاس افريكاعا تارالعان، كەيدە ءبىر ءتۇپ اعاشتا نەشە مىڭداعان قۇس ۇياسى بولادى. وسىنشاما كوپ قۇس ۇياسى ساۋىتتى قارا شەگىرتكەلەردى ازىق قاينارىمەن قامدايدى.

ساۋىتتى قارا شەگىرتكە وتە زەرەك، ولار ادەتتە قۇستار سىرتقا شىعىپ ازىق اۋلاعاندا، اعاش دىڭىنەن قۇس ۇياسىنا كىرىپ الادى دا بالاپانداردى جەيدى. بالاپاننىڭ كوپ ساندىسى قانات-قۇيرىعى جەتىلمەگەندىكتەن، شەشەسىنىڭ قورعاۋىنان ايىرىلىپ، شەگىرتكەگە جەم بولادى.

جاۋدىڭ شابۋىلىنا قاراتا ءوزىن قورعاۋ قۇرالى-ۋلى شابۋىل

قىزىل تۇمسىق كۆەليا تورعايى ءبىرشاما كىشكەنە بولعانىمەن، ەرەسەك قۇس  ساۋىتتى قارا شەگىرتكەنىڭ كۇشتى قارسىلاسى. كەي كەزدەرى ساۋىتتى قارا شەگىرتكە ۇياسىنا ەندى عانا ورمەلەپ كىرگەندە ونى شوقىپ الادى. ال قارا شەگىرتكە دەنەسىندەگى قاتتى تىكەنەكتى ساۋىت ءوزىن قورعاۋدان ءتىس، ۋلى سۇيىقتىق (شەگىرتكە دەنەسىندەگى ءبىر ءتۇرلى قان سۇيىقتىعى) ءبولىپ شىعارادى.

مۇنداي قان تۇيىرشىگى سولعىن جاسىل ءتۇستى وتە ساسىق بولادى. ساۋىتتى قارا شەگىرتكە قاتەرگە جولىققاندا، ۋلى سۇيىقتىق موينىنىڭ استىڭعى جاعىنان ءوزىنىڭ شابۋىلعا ۇشىراعان باعىتىنا قاراي اتىلىپ شىعادى، ەگەر شابۋىلداۋشى وسى ۋلى سۇيىقتىققا ءتيىپ كەتسە، باسىم كوپ ساندى جاعدايدا ولار شابۋىلدان باس تارتادى. مۇنى ساۋىتتى قارا شەگىرتكەنىڭ ەڭ مىقتى قارۋى دەۋگە بولادى.

ناسىكومدار عالىمى بەرتمان كەزىندە ءبىر تاجىريبە جاساپ، بۇل قاننىڭ ازىق اۋلاۋشىلارعا قانشالىقتى قارسىلىق قۋاتى بار ەكەنىن ولشەگەن. ول ساۋىتتى قارا شەگىرتكەنى ءۇش جالدى كەسەرتكە (ناسەكوم جەگىش كەسەرتكىنىڭ) سالىنعان قۇمىراعا سالعان، ونىڭ ىشىندەگى جالدى كەسەرتكى اقىرىن-اقىرىن شەگىرتكەگە جاقىنداعاندا شەگىرتكەنىڭ ساسىق ءيىسىنەن جالدى كەسەرتكى ءبىر جاعىنا شەگىنىپ بارىپ تەرىسىن تازالاۋعا ءماجبۇر بولادى.

ال ەكىنشى كەسەرتكى كەنەت شابۋىلعا وتەدى، ءبىراق قارا شەگىرتكەنىڭ دەنەسىندەگى ۋلى سۇيىقتىقتىڭ ءيىسىن بىلگەندە ودان بەزەدى. ءۇشىنشى كەسەرتكى ساۋىتتى قارا شەگىرتكەگە شابۋىل جاساۋعا مۇلدەم زاۋقى سوقپايدى. وسى تاجىريبە ارقىلى شەگىرتكە قاننىڭ ازىقتىق اۋلاۋشى جونىنەن قانداي رول اتقارعاندىعىن بىلەمىز.

كەيدە بۇل بۇكىلدەي ءونىمدى بولمايدى. قايتا ول شەگىرتكەنىڭ جاۋىنان ساقتانۋ ءۇشىن ىستەگەن ەڭ سوڭعى قورعانۋ شاراسى. بىلايشا ايتقاندا، دەنە ىشىنە كىرگەن ازىقتىقتاردى قۇسىپ الىپ، ءوزىن قاراماققا جەگەنگە ونداي ءدامدى كورسەتپەۋ ارقىلى جاۋىنان قۇتىلادى. 

مىنەز-قۇلقى قانقۇيلى

ارينە، وسىنداي قورعانۋ قارۋى بولۋى جاقسى ءىس، ءبىراق بارلىق ءىستىڭ پايداسى مەن زيانى بولادى. سوندىقتان،  جاۋىنا قارسى شابۋىل جاساپ، قان شىعارعان قارا شەگىرتكە جاۋدى قورقىتىپ شەگىندىرگەننەن كەيىن، قول-اياقتاعى قاندى ابايلاپ تازالايدى. ءوز دەنەسىنەن تامشى قان تامسا دا، تەك بۇكىلدەي تازالاعاننان كەيىن عانا ءوز توبىنا قايتۋعا باتىلدىق ەتە الادى، ايتپەگەندە قان ءيىسىن سەزگەن ءوز توبىنداعىلارىنا جەم بولۋى مۇمكىن.

تابيعات عاجايىپ، ساۋىتتى قارا شەگىرتكەنىڭ تىرشىلىگى ءۇشىن، وسىنشاما كوپ قورعانۋ قۇرالىن قالىپتاستىرعان. افريكا سىندى قاسيەتتى جەرگە ەرىكسىز ءتانتى بولاسىز، تابيعاتتىڭ وسىنشاما كوپ عاجايىپ حايۋاناتتار تارتىسىنداعى ءادىس-امالدى جەتىلدىرىپ شىعۋى راسىندا ادامدى تاڭ قالدىرادى. ەڭ سوڭىندا، حايۋاناتتى قورعاۋ دەگەنىمىز ادامزاتتىڭ ءوزىن قورعاۋ دەگەن ءسوز. ءبىر ناسەكوم بولعان كۇننىڭ وزىندە دە ونىڭ وزىندىك ءومىر ءسۇرۋ ماڭىزى بار. 

اۋدارعان: راينا ماقسۇتقان قىزى

جوعارىداعى كەسكىندە قويىلعان كارتون فيلىمدەردى الماقشى بولساڭىز تومەندەگى ەكىلىكتى قوسىڭىز