سىز پېپتىدنىڭ كېسەل داۋالىيالايدىغانلىقىغا ئىشىنەمسىز؟

سىز پېپتىدنىڭ كېسەل داۋالىيالايدىغانلىقىغا ئىشەنمەمسىز؟ 

پېپتىد ئىككى ياكى ئىككىدىن ئارتۇق پېپتىد زەنجىرى بىلەن باغلانغان بىرىكمە بولۇپ، چوڭ مولېكۇلىلىق ئاقسىل بىلەن كىچىك مولېكۇلىلار ئوتتۇرىسىدىكى بىر بۆلەك. ئاكتىپ، ئەڭ ئاسان سۈمۈرۈلىدىغان، ئادەم بەدىنىنىڭ قايتا ھاسىل قىلىش سىستېمىسىنى قوزغايدىغان فۇنكسىيىلىك ئوزۇقلۇق.

پېپتىد ئادەم بەدىنىدىكى ئېنزىم، ھورمون، نېرۋا ئارىلىق ماددىسى قاتارلىق ئاكتىپ ماددىلارنىڭ ئورنىنى باسالمايدىغان ماتېرىيال بولۇپ، ھاياتلىق مەنبەسى ھېسابلىنىدۇ. پېپتىد پروتېئىن ۋە يەككە تەنچىدە ھازىرلىمىغان ئۆزگىچە فىزىئولوگىيىلىك ئاكتىپلىق ۋە داۋالاش ساقلىقنى ساقلاش رولىغا ئىگە بولۇپ، ئوزۇقلۇق، ساقلىقنى ساقلاش، داۋالاش قاتارلىق ئۈچ خىل ئىقتىدارغا ئىگە.

پېپتىد تېببىي دورا تېخنىكىسى ساھەسىدە قوللىنىلىد

 1902-يىلى بايلىس بىلەن سىتەنلى تۇنجى بۇلۇپ ئادەم بەدىنىدە ئاكتىپ پولى پېپتىدنىڭ بارلىقىنى بايقاپ نوبىل موكاپاتىغا ئېرىشكەن. كېيىن پېپتىد كىلىنىكىدا  ئىشلىتىلىپ، ئىلگىرى ساقايمىغان دىيابېت كېسىلى بىمارلىرى قۇتقۇزۇۋېلىندى.

ئاياللار سۈت بىزى راكى ۋە ئەرلەر مەزى بېزى راكىنى داۋالاشقا ئىشلىتىلىدىغان ئاكتىپ پولىپېپتىد دورا ئاتسېتات ( 10 پېپتىد ) ، يەر شارى بويىچە سېتىلىش سوممىسى 2 مىليارد 300 مىليون ئامېرىكا دوللىرىدىن ئاشىدۇ.  

سىنوفىينىڭ كېلىشى ( پولىپېپتىد دورىلىرى بىلەن كىچىك بىيولوگىيەلىك دورىلار ئارىسىدا )   2013  - يىلى سېتىلىش سوممىسى 7 مىليارد 900 مىليون دوللارغا يەتتى. زۈلۈك ھورمۇنىنىڭ كىلىنىكىلىق رولى قان ئۇيۇشقا قارشى تۇرۇش، قان نۆكچىسىنىڭ شەكىللىنىشىگە قارشى تۇرۇش ھەمدە قان ئۇيۇتقۇچى فېرمېنتنىڭ كاتالىزلىشىنى چەكلەيدىغان قان ئۇيۇتقۇچى فاكتورنى ئاكتىپلاشتۇرۇش ۋە قان پلاستىنكىلىرى رېئاكسىيەسى قاتارلىق قان ئۇيۇش ھادىسىلىرىنى پەيدا قىلىدۇ .

ئىباپېپتىد ئوكۇل سۇيۇقلۇقى ‹ 7 دا 1 مىللىگىرام 8000 يۈئەن › يۈرەك تىقىلمىسى بىمارلىرىنى قۇتقۇزۇشقا ئىشلىتىلىدۇ. راكقا قارشى تۇرىدىغان PD ـ 1 تىزگىنلەش دورىسى ( قىممەت باھالىق ئاقسىل پېپتىد مولېكۇلاسى، ھەر بىر ئوكۇل 30 مىڭ يۈئەن ) كۆكرەك بېزى پېپتىدى ھەر خىل بىرلەمچى ياكى ئىككىلەمچى T ھۈجەيرە كەمتۈكلۈك كېسىلىنى داۋالاشقا ئىشلىتىلىدۇ. ئۆزىدىكى بەزى ئىممۇنىتېت خاراكتېرلىك كېسەللىكلەر، ھەر خىل ھۈجەيرىلەرنىڭ ئىممۇنىتېت ئىقتىدارى تۆۋەن بولغان كېسەللىكلەر ۋە ئۆسمىنى قوشۇمچە داۋالاشقا ئىشلىتىلىدۇ.

ۋانكومىتسىن مېتوكسى شىلىن سېرىق ئۈزۈمى ۋە باشقا باكتېرىيىلەردىن كېلىپ چىققان يۇقۇملىنىش : سېپتىتسېمىيە ، يۇقۇملىنىش خاراكتېرلىك يۈرەك ئىچكى پەردە ياللۇغى ، يىلىك ياللۇغى ، بوغۇم ياللۇغى ، كۆيۈك يارىسى ، ئوپېراتسىيە قىلىش قاتارلىق يۈزە خاراكتېرلىك ئىككىلەمچى يۇقۇملىنىش ، ئۆپكە ياللۇغى ، ئۆپكە يىرىڭلىق ئىششىقى ، يىرىڭلىق كۆكرەك ، قورساق پەردە ياللۇغى ، مېڭە پەردە ياللۇغى قاتارلىقلار . 

پېپتىدنىڭ كەلگۈسى تەرەققىيات ئىستىقبالى:

يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، جۇڭگونىڭ ئىقتىسادىي، ئىجتىمائىي ئىشلىرىنىڭ ئۇچقاندەك تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، قېرىلىشىش جەمىيىتى ئاستا ـ ئاستا يېقىنلاپ كەلدى. كىشىلەرنىڭ كىلىنىكىلىق ئوزۇقلۇققا بولغان ئېھتىياجى ئۈزلۈكسىز ئېشىپ، ئالاھىدە تېبابەتكە ئىشلىتىلىدىغان تەييار يېمەكلىك ( قىسقارتىلىپ ئالاھىدە تېببىي يېمەكلىك دېيىلىدۇ ) نىڭ يوشۇرۇن بازىرى غايەت زور بولۇپ، جەمىيەتنىڭ كەڭ دىققىتىنى تارتتى. چەت ئەللەرنىڭ ئۇزاق مۇددەتلىك ئىشلىتىلىش ماتېرىياللىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، ئالاھىدە تېبابەتكە ئىشلىتىلىدىغان رېتسېپ يېمەكلىكلەر ئاغرىقلارنى داۋالاش، سالامەتلىكنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ۋە ئورگانىزمنىڭ ئىقتىدارىنى ساقلاش جەريانىدا ئىنتايىن مۇھىم ئوزۇقلۇق بىلەن تەمىنلەش رولىنى ئوينايدىكەن.

پېپتىد ئالاھىدە داۋالاش يېمەكلىكىدىكى ئوزۇقلۇق ماددىلارنىڭ مەنبەسى بولۇپ، ئالاھىدە تېخنىكا ئارقىلىق، بىر تەرەپ قىلىنغاندىن كېيىن، ئادەم بەدىنى داۋاملىق سۈمۈرەلەيدىغان ھەمدە ھەزىم قىلىش سىستېمىسىغا ھېچقانداق بېسىم پەيدا قىلمايدىغان، پايدىلىنىش ئۈنۈمى يۇقىرى بولغان، ھۈجەيرىنى ئالدىن ئوزۇقلۇق ئېنېرگىيىسى بىلەن تەمىنلەيدىغان ماددا. بارغانسېرى كۆپ دوختۇرخانىلار ئۇنى ئوزۇقلۇق سۈپىتىدە داۋالاشقا ياردەم بەردى.

سوئال : پېپتىدنىڭ ئاستا خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرگە رولى بارمۇ ؟

جاۋاب: دوختۇرخانىدا كېسەللىكلەرنى داۋالاشتا ئەڭ قىممەت دورىلارنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك جىددىي خاراكتېرلىك دورىلار، بارلىق سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك پېپتىد تۈرىدىكى دورىلار ئارقىلىق داۋالاش كېرەك.  يىجىيۇەن پېپتىد نىڭ ئىقتىدارى، باھا نىسبىتى ۋە ئۈنۈمى ئەلۋەتتە كۆپ ھەسسە يۇقىرى بولىدۇ.

سۇئال: سۈت بېزى ئۆسۈپ قالغاندا پېپتىد يېيىشنىڭ قانداق پايدىسى بار ؟  

جاۋاب: سۈت بېزى ئۆسۈپ قېلىش ئىچكى ئاجراتما ھورمونى مېتابولىزمىنىڭ تەڭپۇڭسىزلىقى، ئانىلىق ھورمۇن سەۋىيەسىنىڭ يۇقىرى بولۇشىدىن كېلىپ چىققان. كوللاگېن ئاقسىلىنى يېگەندە سۈت بېزى ئۆسۈپ قېلىشنى كەلتۈرۈپ چىقارمايدۇ. ئەمما پولى پېپتىد ئانىلىق ھورمۇننىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى تەڭشەپ، سۈت بېزىنىڭ ئۆسۈپ قېلىشىنى يېنىكلىتىدۇ

سوئال: ياغ ئۆسمىسى بارلار پېپتىد ئىچسە بولامدۇ؟

جاۋاب: بولىدۇ. پېپتىد ھۈجەيرىگە كىرگەندىن كېيىن، بىرقەدەر ياخشى تورمۇزلاش رولىغا ئىگە بولىدۇ. ئۇ ھۈجەيرىنىڭ كېسەللىك ئۆزگىرىشىنى تىزگىنلەپ، زىيانغا ئۇچرىغان ھۈجەيرە پېپتىدنىڭ رولىنى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ.

سۇئال: سۆڭەك شالاڭلىشىش ياكى كالتسىي تولۇقلاش ئۈچۈن پېپتىد يېيىشنىڭ پايدىسى بارمۇ؟ 

جاۋاب: پايدىلىق. پېپتىد يېگەندە سۆڭەكتىكى كالتسىينى قۇلۇپلاپ، كالتسىينىڭ ئېقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى، بوغۇم كۆمۈرچەكلىرىنى ئۈنۈملۈك ئەسلىگە كەلتۈرگىلى، بوغۇم كۆمۈرچەك يۈزىنى سىلىقلاپ، سۈركىلىشنى ئازايتقىلى، سۆڭەك شالاڭلىشىشنىڭ ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ.

سوئال: يۈرىكى ياخشى ئەمەس، قالقانسىمان بەز خىزمىتى ئېشىپ كېتىش كېسىلى بار، دىئابېت كېسىلى بار ياشانغانلار پېپتىد يېسە بولامدۇ؟

ج: يىسە بولىدۇ. پېپتىد يۈرەك، مېڭە قان تومۇرى، قالقانسىمان بەز خىزمىتى ئېشىپ كېتىش، دىئابېت بىمارلىرىنى تەڭشەش رولىغا ئىگە. يۈرەك كېسىلى ھەر كۈنى يېجىيۈەن ئادەمىگىياھ سېرىق پۇرچاق پېپتىدى بىلەن جىغان مىكرو ئايلانما پولى پېپتىدنى بىرلەشتۈرۈپ ئىچىپ بەرگەندە كۆرىنەرلىك ئۈنىمىنى كۆرەلەيدۇ. قالقانسىمان بەز خىزمىتى كۈچىيىپ كەتكەن بىمارلارمۇ پېپتىد ئىستىمال قىلسا بولىدۇ. پېپتىدنى تاماقتىن بۇرۇن ئىستېمال قىلغاندا ئۈنىمى تېخىمۇ ياخشى بۇلىدۇ. ئاچ قورساق ئىستېمال قىلغاندا ئاشقازان ۋە ئۈچەي دەرھال سۈمۈرۈپ، تېز سۈرەتتە قانغا ئۆتىدۇ.

سوئال: پېپتىد ئىستىمال قىلسا پاركىنسون كېسىلىگە شىپا بولامدۇ؟

 جاۋاب: پاركىنسون بولسا نېرۋا ئىچكى كېسەللىكى، كېسەللىكنىڭ قوزغىلىش سەۋەبى مۇھىت توكسىنى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. پولى پېپتد نېرۋا سىستېمىسىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپ، بەدەندىكى زەھەرنى تازىلايدۇ. ئىشلىتىشنى داۋاملاشتۇرسا ئۈنۈمى ياخشى بولىدۇ.

سوئال: پېپتىد ئىستىمال قىلىش يۇقىرى قان بېسىم بىمارلىرىغا ياردىمى بولامدۇ؟ ئۈچ يۇقىرى ۋە يۈرەك مېڭە قان تومۇرى بىمارلىرىغا قانداق پايدىسى بار؟

جاۋاب: ئۈچ يۇقىرى بىمارلارغا قارىتا، پېپتىدنىڭ تۆۋەندىكىدەك رولى بار: 1. پولى پېپتىد بولسا قان تومۇرنىڭ ئاساسلىق تۈزۈلۈش تەركىبى بولۇپ، قان تومۇر دىۋارىنىڭ ئېلاستىكىلىقى ۋە ئېلاستىكىلىقىنى ساقلايدۇ. 2. پېپتىد تەركىبىدە كۆپ خىل مىكرو ئېلېمېنتلار بار بولۇپ، ئاساسلىقى قان تومۇرلارنى چىڭىتىش، ھورمۇننىڭ ئېنزىمغا ئايلىنىش ئاكتىپلىقىنى چەكلەپ، قان تومۇرلارنىڭ جىددىيلىشىش دەرىجىسىنى يېنىكلىتىدۇ. 3. پېپتىد ھۈجەيرە ئىچىگە كىرىپ، توقۇلما ھۈجەيرىلەرنى ئاكتىپلاشتۇرۇپ، ھۈجەيرە ئىچىدىكى ئوزۇقلۇق تەركىبلەرنىڭ بىرىكىشىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، قان تومۇر دىۋارىدىكى زىيانغا ئۇچرىغان ھۈجەيرىلەرنى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ. شۇ ئارقىلىق قان بېسىمىنى تەڭشەش رولىنى ئوينايدۇ.

 سوئال: قان ئازلىق كېسىلى بارلار ئىشلەتسە بولامدۇ؟

جاۋاب: پېپتىد كىچىك ئۈچەي ھۈجەيرىسى ئارقىلىق تېز سۈرەتتە قانغا يېتىدۇ، قان ھۈجەيرىسى پېپتىدنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن، قان ھالىتىنى ناھايىتى ياخشى ياخشىلىغىلى بولىدۇ.

سوئال: ئاشقازان ـ ئۈچەي ياللۇغى ۋە ئاشقازان كېسىلىنى ئىشلەتكىلى بولامدۇ؟

جاۋاب: پېپتىدنىڭ ئاشقازان ـ ئۈچەي ئىقتىدارىنى ياخشىلاش ئۈنۈمى ئەڭ ياخشى. مەسىلەن، ئاشقازان ـ ئۈچەي كېسىلى، ئاشقازان ياللۇغى، پېپتىد- كېسەللىك ئۆزگىرىشى پەيدا قىلىدىغان ھۈجەيرىنى، بولۇپمۇ ياللۇغلىنىش پەيدا قىلىدىغان ھۈجەيرىنى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ.

 سوئال: ب تىپلىق جىگەر ياللۇغىنى ئىشلەتكىلى بولامدۇ؟ 

جاۋاب: پولى پېپتىد ھەر قانداق ۋىرۇس كەلتۈرۈپ چىقارغان جىگەر كېسىلىنى ناھايىتى ياخشى پەسەيتىدۇ. ھازىرقى دۇنيادا جىگەر كېسىلىنى داۋالاشقا ئىشلىتىلىدىغان ئەڭ ياخشى دورا بولسا پېپتىد.

سوئال: بۆرەك ياللۇغىنى ئىشلەتسىمۇ بولامدۇ؟

جاۋاب: پېپتىدنىڭ ھۈجەيرىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشى ئەڭ ياخشى، ھەر قانداق غەربچە دورىلارنى ئۇنىڭ بىلەن سېلىشتۇرغىلى بولمايدۇ. كېسەللىك ئۆزگىرىشى بولغان بۆرەك ھۈجەيرىسىنى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ.

 سوئال: سوقۇر ئۈچەي ئوپېراتسىيەسى قىلدۇرۇپ باققان بولسا ئىشلەتسە بولامدۇ؟ 

جاۋاب: پولى پېپتىد يارا ئېغىزىنى تېز ساقايتىپ، بۇزۇلغان ھۈجەيرىلەرنى تېز سۈرەتتە ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ. ۋىتامىن، مىكرو ئېلېمېنت قاتارلىقلارنى سۈمۈرۈشكىمۇ ياردەم بېرىدۇ.

 سوئال: ھورمۇن تۈرىدىكى داۋالاش دورىلىرىنى ئىشلەتسە بولامدۇ؟

جاۋاب: بولىدۇ. پېپتىد بەدەندىكى ھورمۇنلارنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى نورماللاشتۇرۇپ، ئادەم بەدىنىدىكى ئەرلىك ھورمۇن، ئانىلىق ھورمۇن قاتارلىقلارنى غىدىقلاپ، ھورمۇنلارنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى تېزلىتىپ، بىر فىزىئولوگىيىلىك سىفرام تىپىدىكى ئايلىنىشقا يەتكۈزىدۇ.

 سوئال: راك كېسىلى بىمارلىرى ھەر قايسى باسقۇچلار ۋە خىمىيەلىك داۋالاشنى قوبۇل قىلىشنىڭ ئالدى ـ كەينىدە پېپتىد ئىشلىتىشكە بولامدۇ ـ يوق؟

جاۋاب: بولىدۇ. ئادەم بەدىنى داۋالاش جەريانىدا، ھۈجەيرىلەر زەخىملىنىدۇ، بولۇپمۇ خىمىيىلىك داۋالاش جەريانى، ئادەم بەدىنىگە زور دەرىجىدە زىيان سالىدۇ. پېپتىد ھۈجەيرىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپ، نورمال رولىنى جارى قىلدۇرىدۇ. خىمىيەلىك داۋالاشنىڭ ئالدى ـ كەينىدە تېزدىن ئىشلىتىش كېرەك، چاچ چۈشۈش، ئىشتىھاسى تۇتۇلۇش، بەدەن ئاجىزلاش قاتارلىق ئالامەتلەرنى پەسەيتىشتە ناھايىتى ياخشى رول ئوينايدۇ. ئىشلىتىش مىقدارى:

سۇئال : راك كېسىلىگە گىرىپتار بولغان بىمارلار پېپتىد ئىستىمال قىلسا ياردىمى بولامدۇ ؟ قانداق رول ئوينايدۇ ؟ 

جاۋاب : پېپتىد راك كېسىلىنى داۋالاشتا، بۈگۈنكى دۇنيادا ئۈنۈمى ئەڭ ياخشى، بولۇپمۇ ئاستا خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنى پەقەت پېپتىدلا داۋالىيالايدۇ. ھازىر دوختۇرخانىلاردا، دورىخانىلاردا سېتىلىدىغان ئەڭ قىممەت دورىلارنىڭ ھەممىسى ئاساسەن پېپتىدتىن ياسالغان. ئامېرىكا يېمەكلىك ۋە دورا باشقۇرۇش ئىدارىسى كىلىنىكىلىق تەجرىبە ئىشلىگەن. تەجرىبە قىلغان بىمارلارنىڭ ھەممىسى بىمارلار، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇلارنىڭ راك ھۈجەيرىلىرى بەدىننىڭ %60 تارقىلىپ كەتكەن. پېپتىد ئىستىمال قىلغاندىن كېيىن راك كېسىلى بىمارلىرىنىڭ ھاياتىنى ئىككى يىلدىن ئارتۇق ئۇزارتقان. ئەينى ۋاقىتتا دوختۇرلار بۇ بېمارلارنى ئوتتۇرا ھېساب بىلەن بەش ھەپتە ئەتراپىدا ياشىيالايدۇ.