پېپتىد ھەققىدە دەرىسلىك

پېپتىد ھەققىدە ساۋات

پېپتىد بولسا ئادەمنىڭ تۇغۇلۇش، قېرىش، كېسەل بولۇش، ئۆلۈشنى تەڭشەيدىغان ماددا بولۇپ، ئادەم بەدىنىدە ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ.

سىرتقى مەنبە ئارقىلىق ئوخشاش بولمىغان پېپتىدلارنى تولۇقلاش ئارقىلىق ئادەمنىڭ ھاياتلىق سۈپىتىنى ئومۇميۈزلۈك يۇقىرى كۆتۈرگىلى بولىدۇ. ئەمما ئىشلىتىش جەريانىدا نۇرغۇن گاڭگىراپ قالىدىغان ئىشلار يۈز بېرىدۇ مەسىلەن:  ئىشلىتىش نىسبىتى، ئىشلىتىش مىقدارى، بىخەتەرلىك مەسىلىسى قاتارلىقلار.

ئۇنىڭدىن باشقا ئوخشاش بولمىغان كېسەللىك ئالامەتلىرىگە پېپتىد تۈرلىرىنى قانداق تاللاش قاتارلىقلار.

ئۇنداقتا بۈگۈن  بۇ ھەقتە كۆپچىلىككە تەپسىلىي جاۋاب بېرىمىز.

1. پېپتىد تەركىبىدە كالىتسىي بولمىسا نېمە ئۈچۈن كالىتسىي تۇلۇقلايدۇ دەيمىز؟

جاۋاپ: پېپتىد تەركىبىدە كالىتسي يوق. كالىتسىي ئىنونىنىڭ سۈمۈرلۈش ئورنى ئىنكىچە ئۈچەي بۇلۇپ، پېپتىد ئىنچىكە ئۈچەيدە ئەتىراپىدىكى مۇھىتتىكى كالىتسىي ئىئونىنى تۇتۇپ تۇرىدۇ، كالىتسىي ئىئونى بىلەن مۇرەككەپ بىرىكمە ھاسىل قىلىدۇ، ھەمدە بىرلىكتە ھۈجەيرىلەرگە سۈمۈرلىدۇ.  كالىتسىي ئىئونىنىڭ سۈمۈرلۈشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. نەزىرىيە جەھەتتىمۇ ئۇنىڭدىن باشقا ئىئونلارنىڭ سۈمۈرلۈشىنى ئىلگىرى سۈرگىلى بۇلىدۇ.

پېپتىدنىڭ ئەۋزەللىكى شۇكى، ئۇ ئادەم بەدىنى تەرىپىدىن بىۋاستە سۈمۈرلىدۇ ھەمدە باشقا ئوزۇقلۇق ماددىلارنىڭ سۈمۈرلۈشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. ئىچكى ئەزالارنىڭ ئىقتىدارى ناچار بولغان نۇرغۇن بىمارلار ئۈچۈن ئېيىتقاندا، بۇ ھەقىقەتەن ئەڭ ياخشى بىر پۇرسەت ھەم تاللاش ھېساپلىنىدۇ.

2. پېپتىد بىلەن ۋىتان، ۋە باشقا مېنىرال ماددىلارنى بىرلىكتە ئېستىمال قىلسا بۇلامدۇ؟

جاۋاپ:  پېپتىد بىلەن بازاردىكى ۋىتامىن، مېنىرال ماددىلار ئوخشاشلا ئادەم بەدىنى ئېھتىياجلىق بولغان يەتتە چوڭ ئوزۇقلۇق ماددا كاتىگورىيەسىگە كىرىدۇ. ئەممە بۇنىڭ ئىچىدىكى پېپتىد ئاقسىلغا تەۋە كىچىك مولىكولا بۆلىكى بۇلۇپ، پېپتىد ئۈچەي يولىنىڭ سۈمۈرۈش ئىقتىدارىنى ياخشىلايدۇ. يۇقاردا دېيىلگەن ماددىلار بىلەن بىرگە ئىستىمال قىلغاندا، ۋىتامىن ۋە مېنىرال ماددىلارنىڭ ئاشقازان، ئۈچەي يولىدا سۈمۈرۈلۈپ ئىشلىتىلىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ، شۇڭا كالىتسىي تۇلۇقلاش بىلەن بىرگە پېپتىدنى ئارلاشتۇرۇپ ئىستىمال قىلسا ئۈنۈمى ھەسسىلەپ ئاشىدۇ.

پېپتىدنىڭ پىرىنسىپى ناھايىتى ئاددى بۇلۇپ، ئىشلىتىش مەشخۇلاتىمۇ ئاددى. بۆرەك ئىقتىدارى ناچار كىشىلەر توپى ئىشلىتىش مىقدارىنى قاتتىق كونتىرول قىلغاندىن باشقا، قالغان كىشىلەر خاتېرجەم ئىشلەتسە بۇلىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا قاتتىق تەلەپ يوق، پەقەت قەھۋە، كاربونلۇق ئىچىملىكلەر، چاي ۋە ھاراق بىلەن قوشۇپ ئىچمىسىلا بۇلىدۇ.

3. پېپتىد ھەقىقەتەن ئورۇقلىتامدۇ؟ راك كېسىلىنى داۋالىغىلى بۇلامدۇ؟ كېلىنكىلىق نەتىجىسى بارمۇ؟

جاۋاپ: پېپتىد ماينىڭ كۆيۈشى ۋە ماددا ئالمىشىشىنى ئىلگىرى سۈرۈش ئىقتىدارىغا ئىگە. پېپتىد قوبۇل قىلىنغاندىن كېيىن سىمپاتىك نىرۋېنىڭ جانلىنىشىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، قوڭۇر رەڭلىك ياغ ئىقتىدارىنى ئاكتىپلاشتۇرۇپ، ئاساسىي مىتابولىزىم ئاكتىپلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، ئېنىرگىيە مىتابولىزىمىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، پېپتىد قوبۇل قىلىنغاندىن كېيىن، ياغنىڭ سۈمۈرلۈشىگە توسقۇنلۇق قىلىپ، بەدەندىكى ياغنى ئۈنۈملۈك ئازايتىدۇ. شۇڭا ئورۇقلىتىش، مۇسكۇللارنىڭ ئۆسۈشىنى ئىلگىرى سۈرۈش ۋە مۇسكۇللارنىڭ ھارغىنلىقىنى تۈگىتىش رولى بار.

مەخسۇس ئۆسمىگە قارشى تۇرىدىغان پېپتىد راك كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە ئۇنى پەسەيتىشتە بەلگىلىك رول ئوينايدۇ. بۇلۇپمۇ ئوپراتسىيەدىن كېيىن خىمىيلىك داۋالاش ئېلىپ بارغاندا ئەكىس تەسىرىنى كۆرىنەرلىك ياخشىلايدۇ. تەتقىقاتلاردىن مەلۇم بۇلىشىچە، جانلىقلار تېنىدىكى ئىچكى ئاجراتمىلاردىكى تەبئىي پېپتىدلارنىڭ كۆپىنچىسى ئۆسمە ھۈجەيرىلىنى تۇرمۇزلاش ۋە يېتەكلەش رۇلىغا ئىگە ئىكەن. بىز ئېنىزىم سېنتىزلاش ئۇسۇلى ئارقىلىق ئايرىپ ئالغان پېپتىد جانلىقلار تېنىدىكى تەبئىي پېپتىدقا ئىنتايىن يېقىن كېلىدىغان بولغاچقا كۆرىنەرلىك راككا قارىش تۇرۇش ئىقتىدارىغا ئىگە. ئۆسمە كېسەللىك بىمارلىرى كېلىنكىدا دورا ئىشلىتىشنى پېپتىد بىلەن بىرلەشتۈرگەندە ئۈنۈمى ناھايىتى ياخشى بۇلىدۇ. كۆپلىگەن ئەمەلىي مىساللارنىڭ ئىنكاسىغا ئاساسەن، ئۆسمىگە قارىتا كولاگېنلىق پېپتىدنى ئىشلىتىشنى تەۋسىيە قىلىمىز.

4. يەللىك بۇغۇم ئاغرىقى، دىئابىت كېسىلىگە قارىتا پېپتىدىنىڭ رولى قانداق بۇلىدۇ؟ قايسى پېپتىدنى ئىستىمال قىلسا ئۈنۈمى كۆرىنەرلىك بۇلىدۇ؟

جاۋاپ: پېپتىد ئوزۇقلۇق بىلەن تەمىنلەش ئارقىلىق بەدەننىڭ ئىممونىت كۈچىنى يۇقۇرى كۆتۈرۈش بىلەن بىرۋاقىتتا، ئاجىزلىغان ھۈجەيرىلەرنى رىمونىت قىلىپ، توقۇلما ئەزالارنىڭ خىزمىتىنى ئەسلىگە كېلىشىگە ياردەم بېرىدۇ. يەللىك بۇغۇم ئاغرىقىغا قارىتا تېرىسكا بېلىقى پېپتىدنى ئىچىپ بەرسە ئۈنۈمى ياخشى بۇلىدۇ. دىئابىت كېسىلىگە قارىتا ئاچچىق كاۋا پېپتىدى ئىچىش بىلەن بىرگە كالا سۆڭىكى كوللاگېنلىق پېپتىدى ئىچىپ بەرسە بەدەنگە قۇۋەت تۇلۇقلاش بىلەن بىرگە قان شىركىتىنىڭ نۇرمال ھالەتكە كېلىشىگە ياردەم بېرىدۇ. ئەگەشمە كېسەللەرنىڭ كېلىپ چىقىىشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ.

5. پېپتىد ساغلاملىق مەھسۇلاتىمۇ؟ كېسەل داۋالىغى بولغاندىكىن غەرىپچە دورىنىڭ ئورنىدا ئىشلىتىشكە بۇلامدۇ؟

جاۋاپ: پېپتىد ساغلاملىق مەھسۇلاتى ئەمەس. ھەم دورىنىڭ ئورنىنى باسالمايدۇ.

پېپتىد ھۈجەيرىلەرنى ئوزۇقلۇق تۇلۇقلاش ۋە ئىقتىدارىنى يۇقۇرى كۆتۈرۈش، رىمونىت قىلىش، ئاكتىپلاشتۇرۇش، ھۈجەيرىلەرنىڭ نۇرمال خىزمىتى ۋە مېتابولىزىمىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.

پېپتىد دۇرا ئەمەس، دورىنىڭ ئورنىنى باسالمايدۇ، لىكىن بەزىدە دورا بىلەن ھەل قىلغىلى بولمايدىغان مەسىللەرنى ھەل قىلالايدۇ. پېپتىد ئادەم بەدىننىڭ ئۆزىنىڭ ئىممونىت ئىقتىدارىنى يۇقۇرى كۆتۈرۈپ، كېسەللىكتىن غالىپ كېلىشىگە ياردەمدۇ بۇلىدۇ.

6. پېپتىدنى بىرمەزگىل ئىشلەتكەندىن كېيىن بەدەن كۆنۈپ قالىدىغان ئىش بارمۇ؟ چۇقۇم ئۇزاق مۇددەت بېسىپ ئىشلىتىش كېرەكمۇ؟

جاۋاپ: پېپتىدنىڭ ھېچقانداق تايىنىشچانلىقى يوق. پېپتىد ئورگانىزىمنىڭ ئىممونىتت كۈچىنى ئاشۇرۇش ئارقىلىق بەدەننىڭ ئىقتىدارىنى يۇقۇرى كۆتۈرىدۇ. پېپتىد بەدەن ساپاسىنى يۇقۇرى كۆتۈرىدۇ. ئىستىمال قىلغاندىن كېيىن تېنى ئاجىزلارنىڭ ئىممونىت كۈچى كۈچىيىپ، ئاشقازان، ئۈچەي يوللىرىنىڭ سۈمۈرۈلۈش ئىقتىدارى ياخشىلىنىپ، ئالدىراپ كېسەل بولمايدۇ.

پېپتىدقا كۆنۈپ قېلىشمۇ بولمايدۇ. توختاتماقچى بولسىڭىز توختاتسىڭىز بۇلىدۇ. لىكىن پەسىل ئالمىشىدىغان ۋە تارقىلىشچان كېسەللەر كۆپ كۆرۈلىدىغان پەسىلدە، بەدەن ئاجىزلار كېسەللىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن چۇقۇم ئىستىمال قىلىش كېرەك. ئالاھىدە ئەھۋالدا ئىچىۋاتقان پېپتىدنىڭ مىقدارىنى ئاشۇرۇشقا بۇلىدۇ. ئادەتتىكى ۋاقىتتا بولسا ھەر كۈنى 8گىرام پېپتىد تۇلۇقلاپ بەرسەك بۇلىدۇ.

7. نېمە ئۈچۈن بەزى كىشىلەر پېپتىد ئىستىمال قىلسا ئۈنۈمى كۆرىنەرلىك بولمايدۇ؟

جاۋاپ: پېپتىد بىرخىل ئالاھىدە بولغان ئىقتىدارلىق يېمەكلىك، دورا ئەمەس، شۇڭا بەزى كىشىلەرنىڭ قىسقا ۋاقىت ئىچىدە پېپتىد ئىستىمال قىلىپ ئۈنۈمىنى كۆرىنەرلىك بۇلىدۇ، بەزىلەرگە كۆرىنەرلىك بولمايدۇ. بۇنىڭدىن سەۋەپ ھەر قايسى كىشىلەرنىڭ بەدەن ساپاسى ئوخشاش بولمىغانلىقى ئۈچۈن، ھۈجەيرىنىڭ ئەسلىگە كېلىشى، ماددا ئالماشتۇرۇش ئىقتىداىنى يۇقۇرى كۆتۈرۈشكە بىر مەزگىل ۋاقىت كېتىدۇ. ئۇزاق مۇددەت ئېستىمال قىلىش ئادەم بەدىنىگە پايدىلىق. شۇڭا پېپتىد ئىستىمال قىلىشتىن باشقا يەنە ياخشى ئارام ئېلىش، يېمەك-ئىچمەك ئادىتىنى ياخشىلاش، رۇھى ھالىتىنى ياخشى تۇتۇش كېرەك. يۇقارقى نوقتىلارنى چىڭ تۇتقاندا ئۈنۈمى ئالاھىدە ياخشى بۇلىدۇ.

8. پېپتىد قانچە خىل؟

جاۋاپ: پېپتىد ئىككىدىن يۇقۇرى 51دانىدىن تۆۋەن بولغان ئامىنو كېسلاتاسى مولىكولىسىنىڭ پېپتىد بېغى ئارقىلىق بېرىكىشىدىن شەكىللەنگەن بېرىكمە بۇلۇپ، ئادەم بەدىنىدە مۇھىم فىزئولوگىيەلىك رول ئوينايدۇ، ۋە ئىقتىدارنى جارى قىلدۇرىدۇ. ئاكتىپلىققا ئىگە پېپتىد ئاكتىپ پېپتىد دەپ ئاتىلىدۇ. نۆۋەتتە بايقالغان پېپتىد 5000خىلدىن ئاشىدۇ.

9. پېپتىدنى دورا بىلەن بىللە يېگىلى بولامدۇ؟ قانچىلىك ۋاقىتتا ئۈنۈمىنى ھېس قىلغىلى بولىدۇ؟

 جاۋاب: دورا بىلەن تەڭ ئىشلىتىشكە بولىدۇ، لېكىن بىۋاسىتە دورىنىڭ ئورنىغا دەسسىتىشكە بولمايدۇ. ھەرقانداق دورا بىلەن بىرگە قوشۇپ ئىشلىتىشكە بۇلىدۇ. بىمارلار ئىستېمال مىقدارىنى تەدرىجىي كۆپەيتىپ، كېسەللىك ئەھۋالىنى تىزگىنلەش، بەدەننى كۈچەيتىش رولىنى جارى قىلدۇرۇش كېرەك.

ئادەمنىڭ ھەرقانداق ماددىنى قوبۇل قىلىش، ماسلىشىش جەريانى بولىدۇ. ياخشىلىنىش رېئاكسىيەسى ئادەتتە 7 كۈندىن 15 كۈنگىچە بولىدۇ، ئەمما شەخسنىڭ ئىستېمال مىقدارى، تۇرمۇش ئادىتى، يېشى، كېسىلى، بەدەن ساپاسى، سالامەتلىك ئەھۋالىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا قاراپ پەرقلىق بولىدۇ.

 تېز بولغاندا ئادەم ئۈچ كۈندە ئۆزگىرىشنى ھېس قىلالايدۇ، ئاستا بولسا بىر ئايدا ئۆزگىرىشنى كۆرەلەيدۇ. بىراق، قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، ئۇزۇن ۋاقىت پېپتىد تولۇقلىغاندا روھىي ھالەتنىڭ ياخشىلانغانلىقىنى ھېس قىلىسىز، ئەگەر بۇ نۇقتىنى ھېس قىلالمىسىڭىز، ئۇنداقتا ئۆزىڭىزنىڭ ئۇسۇلىنىڭ خاتا بولۇپ قالغان-قالمىغانلىقىنى ياكى مەھسۇلاتنىڭ خاتا ئېلىنىپ قالغان-قالمىغانلىقىنى ئويلىشىڭىز كېرەك.

10. پېپتىد ھارغىنلىقنى پەسەيتەلەمدۇ؟

 جاۋاب: پېپتىد ھەرىكەت ۋاقتىنى ئۇزارتىپ، قاندىكى سۈت كىسلاتاسىنىڭ مىقدارىنى ئازايتىدۇ، چارچاشنى كۆرۈنەرلىك يېنىكلىتىدۇ. پېپتىدنىڭ ئۈچەي ئارقىلىق سۈمۈرۈلۈش سۈرئىتى ئاقسىل ۋە ئامىنو كىسلاتاسىغا قارىغاندا كۆپ تېز بولۇپ، 20 مىنۇت ئىچىدە ئادەم بەدىنى تەرىپىدىن ئۈنۈملۈك سۈمۈرۈلىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە بەدەن ئېنېرگىيەسىنى خورىتىشنىڭ ھاجىتى يوق، بۇ بەدەننىڭ ئامىنو كىسلاتا مەنبەسىگە تولۇق ئېرىشىپ، زەخىملەنگەن مۇسكۇللارنى تېزدىن ئەسلىگە كەلتۈرۈپ، ھارغىنلىقنى تۈگىتىشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ. مەن ھارغىنلىقنى پەسەيتىش ئۈچۈن پېپتىد ئىشلىتىشنى تەۋسىيە قىلىمەن، ئۇ چارچاشقا قارشى تۇرۇش رولىغا ئىگە بولۇپ، ئورگانىزمنىڭ ھەرىكەت كۈچىنى ئاشۇرۇشىغا ياردەم بېرىدۇ.

11. پېپتىد ئىشلەتسە رېئاكسىيە قىلامدۇ؟

 جاۋاب: پېپتىد ئەسلىدە ئادەم بەدىنىدىكى ئىچكى مەنبەلىك ماددا بولۇپ، نۆۋەتتە ھېچقانداق رېئاكسىيە قىلىدىغان كىشىلەر توپى بايقالمىدى. ئەكسىچە بەزى زىيادە سەزگۈرلۈك تىپتىكى بۇرۇن ياللۇغى، تېرە سەزگۈر كىشىلەر بىر مەزگىل ئىستېمال قىلغاندىن كېيىن ھەممىسىدە كۆرۈنەرلىك ياخشىلىنىش بولدى.

12. تېببىي ئوزۇقلۇق يېمەكلىكى دېگەن نېمە؟

 جاۋاب: داۋالاش يېمەكلىكى (Medical foods, MF) ئالاھىدە ساقلىقنى ساقلاش مەقسىتىگە ئىگە ھەمدە دوختۇرنىڭ نازارەتچىلىكى ئاستىدا ئىشلىتىلىدىغان بارلىق يېمەكلىكلەرنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ئېنىقلىما ئامېرىكا دورا ۋە يېمەكلىك باشقۇرۇش مەھكىمىسى (FDA) 1989-يىلى بەلگىلىگەن ھەمدە« داۋالاش يېمەكلىكى» دېگەن ئاتالغۇنى قوللانغان.

ئىگىلىشىمىزچە، نۇرغۇن دوختۇرخانىلار ئوپېراتسىيەدىن كېيىن بىمارغا يېزىپ بەرگەن ئوزۇقلۇق ماددىلارنىڭ كۆپىنچىسىدە پېپتىد تەركىبى بار ئىكەن، بۇنىڭدىن پېپتىدنىڭ ئورگانىزمنىڭ ئەسلىگە كېلىشىگە ياردىمى بولىدىغانلىقىنى كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇ.

13.  پېپتىد بىلەن ساغلاملىق مەھسۇلاتلىرىنىڭ پەرقى نېمە؟

جاۋاپ: ساغلاملىق يېمەكلىكلىرىدە بەلگىلىك مىقداردىكى ئۈنۈم تەركىبلىرى بار بولۇپ، ئادەم بەدىنىنىڭ فۇنكسىيەسىنى تەڭشەيدۇ، ئالاھىدە ئىقتىدارغا ئىگە.

پېپتىد داۋالاش دەرىجىلىك ئىقتىدارلىق يېمەكلىك بولۇپ، ئادەم بەدىنى تەرىپىدىن تېخىمۇ ياخشى سۈمۈرۈلىدۇ. بەزى كېشىلەرنىڭ بەدىنى ساغلاملىق مەھسۇلاتلىرىنى قوبۇل قىلالمايدۇ، ئەمما پېپتىدنى پۈتۈنلەي قوبۇل قىلالايدۇ. ئادەم بەدىنىنىڭ تەڭپۇڭلۇقىنى تەڭشەشكە ياردەم بېرىدۇ.

ساغلاملىق يېمەكلىكلىرىنىڭ ئادەتتە ئالاھىدە ئىستېمال قىلىش دائىرىسى (ئالاھىدە كىشىلەر توپى) بولىدۇ. پېپتىدنىڭ بولسا بارلىق كىشىلەر توپىغا ماس كېلىدۇ. 

كەسپىي پېپتىد سالۇنىنى قوشىۋېلىپ پېپتىد ھەقىقىدىكى بىلىمىزڭىنى يۇقۇرى كۆتۈرۈپ تېخىمۇ گۈزەل بۇلاي دېسىڭىز تۆۋەندىكى سالۇننى قوشىۋېلىڭ

ساپلىق دەرىجىسى يۇقىرى بولغان شىنجاڭ بازىرىدا ئۇدا 8يىلدىن بېرى ئالقىشلىق مەھسۇلات بۇلۇپ مېڭىۋاتقان تەيئەيتەي كوللاگېنلىق مەھسۇلاتلىرنى تۆۋەندىكى سالۇندىن قوشىۋېلىپ كۆرۈڭ!