تاتلىق ياڭيۇ تەركىبىدە مول بولغان ئاقسىل، كراخمال، مېۋە يېلىمى، سېللۇلوزا، ئامىنو كىسلاتالىرى، ۋىتامىن ۋە كۆپ خىل مىنېرال ماددىلار بولۇپ، « ئۇزۇن ئۆمۈر » يېمەكلىكى دەپ تەرىپلىنىدۇ.
بىر يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك، يەر ئاستى قىسمى يۇمىلاق شەكىلدە بولىدۇ، ئېللىپس ياكى ئۇرچۇق شەكىللىك تۈگۈنەك يىلتىزى، يىلتىزى تۈگۈنەك يىلتىزلىق، پوستىنىڭ رەڭگى، گۆش تۈرى ياكى تۇپراقنىڭ ئوخشىماسلىقىغا قاراپ پەرقلىق بولىدۇ.
1. تالا يىلتىز، ئىنچىكە يىلتىز دەپمۇ ئاتىلىدۇ، تالاسىمان، ئىنچىكە ھەم ئۇزۇن بولۇپ، ئۈستىدە نۇرغۇن شاخ ۋە يىلتىز تۈكچىلىرى بار، سۇ ۋە ئوزۇقلۇق ئىقتىدارىغا ئىگە.
2. سەي يىلتىزى، توم يىلتىزلىق دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ساپاقلىق يىلتىز، قېرىقىز يىلتىزى، تالا ئۇزۇنلىقى 0.3-1 مېتىر، توملۇقى 0.2-2 مېتىر. تەرمەش يىلتىزى بولسا ناچار ئىقلىم شارائىتىنىڭ ( مەسىلەن، تۆۋەن تېمپېراتۇرا، يامغۇر كۆپ ) ۋە تۇپراق شارائىتى ( مەسىلەن، ئازوتلۇق ئوغۇتلار بەك كۆپ، فوسفور، كالىيلىق ئوغۇت بىلەن ئوغۇتلاش بەك تۆۋەن ) قاتارلىقلارغا تەسىر كۆرسىتىدۇ، يىلتىزنىڭ ئىچكى تەشكىلىي قىسىمىدا ئۆزگىرىش يۈز بېرىدۇ.
3. تۈگۈنەك يىلتىزى، يىلتىز دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ساقلاش، يىلتىزنىڭ بىر خىل ھالەت ئۆزگەرتىشى. ئۇ كىشىلەرنىڭ يىيىشى، پىششىقلاپ ئىشلەش ياڭيۇ پارچىسى قىلىنىدۇ. تاتلىق ياڭيۇنىڭ تۈگۈنەك يىلتىزى ھەم ئوزۇقلۇق ساقلاش ئەزاسى، شۇنداقلا مۇھىم كۆپىيىش ئورگىنى.
تاتلىق ياڭيۇ غولى ئادەتتە پېلىكى ياكى چاتقىلى دەپ ئاتىلىدۇ. ئاساسىي پېلەكنىڭ ئۈستىدە ئۇزۇن شاخلىرى يان پېلەك دەپ ئاتىلىدۇ. پېلەكلىك تەقى - تۇرقى يەنى تۈپ شەكلى ئادەتتە تۈتۈن تىپلىق ۋە يېرىم ئۆرە تىپلىق ئىككى خىل بولىدۇ. پېلەكلىك - قىسقىلىقى سورتلىرىنىڭ ئوخشاش بولماسلىقىغا قاراپ پەرق ناھايىتى چوڭ، ئەڭ قىسقا بولغاندا ئاران 0.7 مېتىر، ئەڭ ئۇزۇن بولغاندا يەتتە مېتىردىن ئارتۇق.
تاتلىق ياڭيۇ ئۇرۇقدىشى، قوش پەللىلىك ئۆسۈملۈكلەر. ئۇرۇقتىن ئۈنۈپ چىققان مايسا ئەڭ ئاۋۋال ئىككى پەللە يوپۇرمىقىدىن چىقىپ، ئارقىدىنلا ئۇنىڭ ئۈستىدە ھەقىقىي يوپۇرمىقى بولىدۇ. غول ئۈستىدە يۇپۇرماق ئۆسىدۇ، 22/5 تالغىچە يوپۇرماق رېتى بۇرمىسىمان غولنىڭ ئۈستىگە قاتار تىزىلغان.
تاتلىق ياڭيۇ ئۇرۇقدىشى يوشۇرۇنغان يېپىق ئۇرۇقلۇق ئۆسۈملۈكلەر تىپى، چېچەكلەشكە ئىگە، لېكىن ھەرقايسى تاتلىق ياڭيۇنىڭ رايونى تەبىئىي شارائىت جەھەتتىكى پەرقى چوڭ، ئوخشاش بولمىغان تۈردىكى چېچەكلەش سىرتقى دۇنيانىڭ مۇھىت شارائىتلىرىنىڭ تەسىرىگە ئۇچىرايدۇ، شۇڭلاشقا، تاتلىق ياڭيۇنىڭ جايلاردا ئېچىلىش ئەھۋالىدا ناھايىتى زور پەرق بار.
تاتلىق ياڭيۇ مېۋە يۇمىلاق ياكى ياپىلاق شەكىللىك غوزا مېۋە، دىئامېتىرى 5 − 7، مېۋە پىشىپ يېتىلمىگەن ۋاقىتتا يېشىل ياكى سۆسۈن رەڭدە، پىشىپ يېتىلگەندە، سېرىق ياكى قوڭۇر رەڭدە كۆرىنىدۇ.
باھاردا تاتلىق ياڭيۇ ئۆسۈش ئۈچۈن 160-200 كۈن، يازدا تبرىلغىنى تەخمىنەن 110-120 كۈن، قىزىل باھاردا ئاساسەن چوڭ ئېتىز ئۆسۈش ئالاھىدىلىكى ۋە ئۇنىڭ بىلەن كىلىمات شارائىتىنىڭ مۇناسىۋىتى، چوڭ جەھەتتىن ئۈچ يېتىلىش مەزگىلى :
1. ئالدىنقى مەزگىل . باھاردا تاتلىق ياڭيۇ تەخمىنەن 70 - 60 كۈن داۋاملىشىدۇ، يازدا تبرىلغىنى 40 كۈن ئەتراپىدا بولىدۇ. بۇ مەزگىلىدە غول يوپۇرماقنىڭ ئۆسۈشى بىر قەدەر ئاستا، يىلتىز سىستېمىسى بىر قەدەر تېز تەرەققىي قىلىپ، ئۆسۈش چاچما يىلتىزنى ئاساس قىلغان.
2. ئوتتۇرا مەزگىلى. باھاردا تاتلىق ياڭيۇ تەخمىنەن 50 كۈن داۋاملىشىدۇ، يازدا تبرىلغىنى تەخمىنەن 30 كۈن بولىدۇ. بۇ ھەپتىلىك تۈگۈنەك يىلتىزى بىر قەدەر ئاستا يوغىناپ، غولى ۋە يوپۇرمىقى ئۆسۈشى تېز، ئۆسۈشى غول يوپۇرماقنى ئاساس قىلغان.
تاتلىق ياڭيۇنىڭ ئوغۇت سۈمۈرۈش ئىقتىدارى كۈچلۈك بولۇپ، قۇۋۋەتسىز يەرلەرگە چىداملىق، لېكىن يۇقىرى ھوسۇللۇق ئوغۇتنى يېتەرلىك بېرىش كېرەك. ئازوت، فوسفور، كالىي، گۈڭگۈرت، ئۇنى ھامان بىر تەڭلىمە بىلەن ئىپادىلەشكە بولىدۇ، ماگنىي، كالتسىي قاتارلىقلارمۇ مۇھىم رول ئوينايدۇ.
تاتلىق ياڭيۇ ئىسسىقتىن، سوغۇقتىن قورقىدۇ، مايسا تىكىش ۋاقتىدا 5-10 سانتىمېتىر، يەر تېمپېراتۇرىسى ℃10 ئەتراپىدا چاچ يىلتىزى
ئۈنەلمەيدۇ، ℃15 ئەتراپىدا چاچ يىلتىزىنىڭ ئۈسۈشىگە بەش كۈن كېتىدۇ، ℃17-℃18 يىلتىز چىقىرىشى نورمال،℃20 ئەتراپىدا چاچ يىلتىزىنىڭ ئۈسۈشىگە 3 كۈن كىتىدۇ، ℃27-℃30 ئەتراپىدا چاچ يىلتىزىنىڭ ئۆسۈشىگە پەقەت بىر كۈن كىتىدۇ.
تاتلىق ياڭيۇ نۇرنى ياخشى كۆرىدۇ، كۈن نۇرىنىڭ چۇشۇشى كۆتۈرەڭگۈ بولغان ئەھۋال ئاستىدا، يوپۇرماق رەڭگى تۈسى قويۇق بولۇپ، بىر قەدەر ئۇزۇن، بۇنىڭدا يوپۇرماقنىڭ يېشى، غولى توم، تەشكىلاتىدا تەرەققىي تاپقان ئۆتكۈزگۈچ غولى بولۇپ، ئاشلىق مەھسۇلات مىقدارى بىر قەدەر يۇقىرى.
تاتلىق ياڭيۇ بولسا قۇرغاقچىلىققا چىداملىق زىرائەت، لېكىن، نەملىك زىيادە يۇقىرى بولسا تاتلىق ياڭيۇغا پايدىسىز. تاتلىق ياڭيۇ سۇدىن قورقىدۇ، بولۇپمۇ ياڭيۇ تۇتۇشىدا كېيىن سۇ، مەھسۇلاتقا تەسىر يېتىدۇ.
تۇپراق قاتلىمى چوڭقۇر، تەركىبىدە ئورگانىك ماددىلار مول، بوش، سۇ چىقىرىۋېتىش ئىقتىدارى ياخشى بولغان قۇمساڭ تۇپراق ۋە قۇمساڭ توپىدا ياخشى ئۆسىدۇ.
تاتلىق ياڭيۇنىڭ تۈگۈنەك يىلتىزى تەركىبىدە %60-%80 سۇ، كراخمال، %5 ئۆپچۆرىسىدىكى قەنت ۋە ئاز مىقداردا ئاقسىل، ماي، سېللۇلوزا، يېرىم سېللۇلوزا، مېۋە يېلىمى، قاتارلىقلار، ئەگەر 2.5 كىلوگىرام يېڭى تاتلىق ياڭيۇنى ئاشلىققا سۇندۇرساق 0.5 كىلوگىرام ئاشلىق ھېسابلىنىدۇ، ئۇنىڭ ئوزۇقلۇق تەركىبى مايدىن باشقىنى ھېسابقا ئالمىغاندا، يەنى ئاقسىل، كاربون سۇ بىرىكمىلىرى قاتارلىق مىقدارى گۈرۈچنىڭكىگە قارىغاندا، ئۇننىڭ يۇقىرى، زۆرۈر ئامىنو كىسلاتا تەركىبى يۇقىرى، بولۇپمۇ دانلىق ئاشلىق تۈرىدىكى يېمەكلىكلەر ئىچىدىكى بىر قەدەر كەمچىل بولغان لىسىن كىسلاتاسىنىڭ تاتلىق ياڭيۇ تەركىبىدە مىقدارى بىر قەدەر يۇقىرى.
تۈگۈنەك يىلتىزىنى دائىم ئىشلىتىلگەندىن سىرت، يەنە شېكەر ۋە ھاراق ئىشلەش، ئىسپىرت، يەنە كراخمال ئېلىنىدۇ، پېكتىن ( مېۋە يىلىمى ) قاتارلىقلارنى ئېلىش، پىنتوزا ياساش ۋە لەڭپۇڭ ئېلىش، كراخمال بولىدۇ، مەززىلىك قورۇمىلارغىمۇ بولىدۇ. تاتلىق ياڭيۇ تەركىبىدە مول كراخمال، ۋىتامىن، سېللۇلوزا قاتارلىق ئادەم بەدىنى ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ئوزۇقلۇق تەركىبلەر بولۇپ، يەنە تەركىبىدە ماگنىي، فوسفور، كالتسىي قاتارلىق مىنېرال ئېلېمېنتلار ۋە لىنولېئىك كىسلاتا قاتارلىقلار بار.
تاتلىق ياڭيۇنىڭ تۈگۈنەك يىلتىزى ئاكتىپ تەركىبلەر ئىگە، راكقا قارشى تۇرغۇچى، يۈرەكنى قوغداش، ئۆپكە گازلىق ئىششىقى، دېئابىت، ئورۇقلاش، ھۆسن تۈزەش قاتارلىقلارغا رولى بار بولۇپ، « ئۇزۇن ئۆمۈر » يېمەكلىكى دېگەن نامى بار.
ساغلام تەندە ساپ ئەقىل
ئۈستىدىكى چىپار كود ئارقلىق بىزگە ئەگىشىڭ
ساقلىق سالونىمىزغا ھەركۈنى يېڭى ۋە شۇنداقلا تولۇق پايدىلنىش قىممىتى بولغان ساغلاملىق ئۇچۇرلىرى يوللىنىدۇ ، سالامەتلىكىڭىز ئۈچۈن نەزىرىڭىز سالونىمىزدا بولسۇن
ساغلاملىقىڭىز ئۈچۈن تىلفۇندا تورغا چىقىش ۋاقتىڭىزنى كونترول قىلىڭ
