بايلارنىڭ بايلىق توپلىشىدىكى ئىككىنچى مەخپىيەتلىك: ئۆسۈم!- 大数跨境

بايلارنىڭ بايلىق توپلىشىدىكى ئىككىنچى مەخپىيەتلىك: ئۆسۈم!

Nepkar

2022-03-21

导读：بىز قەرزنى، تېخىمۇ ئېنىق ئېيتقاندا قەرز ئۆسۈمىنى يەنىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا تەتقىق قىلىشىمىز كېرەك...

كۆپچىلىك ياخشىمۇسىلەر، يازما باشلىنىشتىن بۇرۇن كۆپچىلىككە بىر ئىشتا ئەسكەرتىش بەرمەكچىمەن: سالوننىڭ يوللاش قائىدىسى ئۆزگەرتىلگەن بولغاچقا، ئەگەر『在看』نى چېكىۋەتمىسىڭىز ياكى『星标』بەلگىسى قويۇلمىسا، يوللانغان سەرخىل يازمىلارنى كۆرەلمەسلىكىڭىز مۇمكىن! ئەگەر مەزكۇر سالوننىڭ سەرخىل مەزمۇنلىرىنى قولدىن بېرىپ قويۇشنى خالىمىسىڭىز، ئۈستى تەرەپتىكى «Nepkar» دېگەن كۆك خەتنى چېكىپ، ئاندىن ئوڭ تەرەپ ئۈستى بۇرجىكىدىكى «...» نى چەككەندىن كېيىن『设为星标』قىلىپ تاللاڭ. كۆپچىلىكنىڭ كۆڭۈل بۆلگىنىگە يەنە بىر قېتىم رەھمەت ئېيتىمەن!

-----

ئەگەر سىز تېخى ياش بولسىڭىز، قەرز مەسىلىسىدىن ئەنسىرىشىڭىز مۇمكىن، مەسىلەن، ئىناۋەتلىك كارتىنىڭ ھېساباتى، ئوقۇش ياردەم قەرز پۇلى، ماشىنا قەرزى دېگەندەك، يەنە كېلىپ ئەگەر سىز ئۆي سېتىۋالماقچى بولسىڭىز، كۆپ ساندىكى كىشىلەرنىڭ بۇ قەرزنى كۆتۈرەلمەسلىكىدىن تېخىمۇ ئەنسىرەيسىز.

نۇرغۇن كىشىلەر ئۈچۈن ئېيتقاندا، قەرز كىرىزىسى پەقەت ئۇلار ئوقۇغان خەۋەر بولۇپلا قالماستىن، بەلكى سىياسەتۋازلارنىڭ بەلكىم «ئۆي ئىگىدارلىرىنىڭ دۆلىتى» دېگەن بۇ خىل كۆز قاراشنى پەيدا قىلغان بولۇشى مۇمكىن، لېكىن قەرز ئالغۇچى دۆلەت تېخىمۇ مۇۋاپىق بولۇشى مۇمكىن! بىز قەرزنى، تېخىمۇ ئېنىق ئېيتقاندا قەرز ئۆسۈمىنى يەنىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا تەتقىق قىلىشىمىز كېرەك. (بۇ يەرنى بېسىپ «بايلارنىڭ بايلىق توپلىشىدىكى بىرىنچى مەخپىيەتلىك: ئىجارە!» دېگەن يازمىنى كۆرۈڭ.)

ئۆسۈم ئىككىنچى خىل ئاساسلىق ئەمگەكسىز كىرىم بولۇپ، ئۇ ئىجارىگە قارىغاندا تېخىمۇ مۇرەككەپ بولىدۇ، لېكىن ئىككىسىنىڭ نۇرغۇن ئورتاقلىقى بار، مەسىلەن، ئىجارە تىزگىنلەنگەن مۈلۈكتىن كېلىدۇ، مەسىلەن، يەر ۋە ئۆي مۈلۈككە ئوخشاش. ئۆسۈمگە نىسبەتەن ئېيتقاندا، ئۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك مۈلۈك باشقىلارغا قەرز بېرىپ تۇرۇشقا بولىدىغان مەبلەغ، ئەمەلىيەتتە، سىياسىي ئىقتىسادشۇناس ئانپېتتىف ئۆسۈمنى پۇل پەيدا قىلغان ئىجارە ئۆسۈمى دەپ ئاتىغان، بۇ يېڭى لىبېرالىزمدا ئىنتايىن مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ، بولۇپمۇ بىر مەيدان كۆلىمى مىسلىسىز بولغان ھەمدە ئىقتىساد ۋە ئادەتتىكى خەلق تۇرمۇشىغا تەھدىت سالغان قەرز كرىزىسىدە، بىز ئۆسۈمنىڭ ماھىيىتىنى تېخىمۇ ئايدىڭلاشتۇرۇۋېلىشىمىز كېرەك.

ئادەتتە بىزنىڭ قارىشىمىزچە، قەرز پۇلغا ئۆسۈم ئېلىش ناھايىتى ئادىل، ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇ كىشىلەرنى سىرتقا قەرز بېرىشكە رىغبەتلەندۈرىدۇ، لېكىن نۇرغۇن ئەھۋاللاردا، ئۆسۈم ئىقتىسادىي فونكىسىيەنىڭ نورمال ئايلىنىشىغا توسقۇنلۇق قىلىدۇ، يەنە جەمئىيەتنىڭ ئادىل بولماسلىقىنى پەيدا قىلىشى مۇمكىن، ئەمەلىيەتتە، بۇ ئىككى خىل ئاقىۋەت ئۆزئارا باغلىنىشلىق بولىدۇ.

ئىجارىگە ئوخشاش، ئۆسۈم مۈلۈكنى ئاساس قىلغان ئەمگەكسىز كىرىم بولۇپ، تەبىئىي ھالدا پايدا ئالىدۇ، ھېچقانچە كۈچ سەرپ قىلمايدۇ، بەلكىم قەرز پۇل بىلەن تەمىنلەش بەلگىلىك باشقۇرۇش خىراجىتىگە چېتىلىشى مۇمكىن، لېكىن بۇ خىراجەتلەر ئادەتتە ناھايىتى تۆۋەن بولىدۇ ھەمدە قەرزدارغا يەتكۈزۈپ بېرىلىدۇ. ئىجارىگە ئوخشاش، ئۆسۈمنىڭ پەيدا بولۇشى تۆۋەندىكىدەك ئالدىنقى شەرتنى ھازىرلىغان بولىدۇ:

مەھسۇلات ئىشلەپچىقىرىش ۋە مۇلازىمەت بىلەن تەمىنلەشكە تايىنىپ كىرىم قىلغان كىشىنىڭ ئىشلەپچىقارغان مەھسۇلاتى ياكى مۇلازىمىتى ئارتۇق بولۇپ، ھەقدارنىڭ ئۆزىنىڭ ئەمگەكسىز كىرىمى ئارقىلىق سېتىۋېلىشىغا بولىدۇ. شۇڭا، ئۆسۈم ئىجارە ھەققىگە ئوخشاش ئىشلەپچىقارغۇچىغا توپلىنىدۇ، خۇددى مىچېل خېدسون ئېيتقاندەك، ئۆسۈم ئىقتىسادنىڭ ئورۇنسىز تەننەرخى، ئۇ مەبلەغنىڭ يۆتكىلىشىلا ئەمەس، بىر خىل نۆل يىغىندىلىق تاقابىللىقمۇ ئەمەس، بەلكى بىر مەنپىي يىغىندىلىق تاقابىللىق، يەنى باشقا شارائىتلار ئوخشاش بولغان ئەھۋالدا، ئۇ ئىقتىسادىي ئەھۋالنى تېخىمۇ ناچارلاشتۇرىدۇ.

ئەگەر ئۆسۈم دومىلىما ئۆسۈم ئارقىلىق ھېسابلانسا، يەنى كىرېدىت كارتىسى ھېسابات تالونى مۇشۇنداق بولىدۇ، ئۇنداقتا، تۆلەپ بولۇنمىغان ئۆسۈمنى دەسمايىگە قوشۇپ، بىرلىكتە كېيىنكى ئۇچۇرنىڭ ئاساسى قىلىش كېرەك. شۇنىڭ ئۈچۈن، قەرز كۆرسەتكۈچى سان خاراكتېرلىك ئاشىدۇ، بۇ پاكىتنىڭ ئەھمىيىتى چوڭقۇر، 5/100 ئۆسۈم نىسبىتى بويىچە ئۆسۈم ھېسابلانسا، دىرى 14 يىلدا بىر ھەسسە قاتلىنىدۇ. ئىشلەپچىقىرىش پايدىسى ۋە مۇئەييەن مەزگىل ئىچىدىكى مۇقىم ئىجارە مۇددىتى بىلەن ئوخشىمايدۇ، دومىلىما ئۆسۈم ئۆسۈم شەكلى ئارقىلىق ئېرىشكەن ئەمگەكسىز كىرىمنىڭ سىجىل ئېشىشىدىن دېرەك بېرىدۇ، بۇ ئىمكانىيەتلىك سىجىل بولمايدۇ، ئۆسۈم نىسبىتى ئىقتىسادنىڭ ئېشىش نىسبىتىدىن تۆۋەن بولمىسىلا، قەرز جۇغلىنىپ قايتۇرۇش تەس بولغان دەرىجىگە يېتىدۇ. ھەرقانداق كۆرسەتكۈچ شەكلىدىكى ئاشقان يېمەكلىك، ئەڭ ئاخىرىدا كىرىزىسنى پەيدا قىلىدۇ، دۇنيادىكى شەيئىلەر تەرەققىيات جەريانىدا، بەلكىم بىر مەزگىل پەقەت ئېشىش ھالىتىدە تۇرۇشى مۇمكىن، لېكىن كېيىنكى ئېشىش سۈرئىتى ئاستىلايدۇ، ھەمدە ئەڭ ئاخىرىدا ئېشىشتىن توختايدۇ، ئەلۋەتتە، يەنە بۇنىڭ سىرتىدا، مەسىلەن: ئۆسمىنىڭ تەرەققىيات جەريانى.

بىز مۇنداق بىر پاكىتقا قاراپ باقايلى، نىگېرىيەنىڭ سابىق زۇڭتۇڭى ياپونىيەنىڭ ئوكىناۋا شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن سەككىز دۆلەت گۇرۇھى باشلىقلىرى يىغىنىدا مۇنداق بىر ئابزاس سۆز قىلغان: «1985-يىلىغا قەدەر، بىز جەمئىي تەخمىنەن 5 مىليارد ئامېرىكا دوللىرى قەرز ئالدۇق، لېكىن 16 مىليارد ئامېرىكا دوللىرىنى قايتۇرۇپ بولغاندىن كېيىن، يەنە تەخمىنەن 28 مىليارد ئامېرىكا دوللىرى قايتۇرىدىغانلىقىمىز ئۇقتۇرۇلدى. چەت ئەل ھەقدارلىرى بېكىتكەن ئۆسۈم نىسبىتى بەك ئادىل بولمىغاچقا، بۇ 28 مىليارد ئامېرىكا دوللىرىلىق نەق پۇل بار بولدى، ئەگەر سىز مەندىن دۇنيادىكى ئەڭ ناچار ئىش نېمە دەپ سورىسىڭىز؟ مەن دومىلىما ئۆسۈم دەيمەن».

ئالبېرت ئېينىشتېيننىڭ ئېيتىشىچە، دومىلىما ئۆسۈم كائىناتتىكى ئەڭ كۈچلۈك كۈچ ئىكەن، ئامېرىكىلىق باي مورگان بىلەن روكفېللېر ئۇنى دۇنيادىكى سەككىزىنچى چوڭ مۆجىزە دەپ ئاتىغانىكەن، ناپولېئونمۇ ھەيران قالغان، نېمە ئۈچۈن ئىنسانلار تېخى دومىلىما ئۆسۈم تەرىپىدىن يۇتۇۋېلىنمىغان؟ بۇ يەردىكى مەسىلە كرېدىتتە ئەمەس بەلكى ئۆسۈمدە، بۇنىڭ ئىچىدە ئەڭ يۇقىرىسى دومىلىما ئۆسۈم.

كىرېدىت باشقا ئەمگەك نەتىجىلىرىنى سېتىۋېلىشقا ئىشلىتىلىدىغان مەبلەغنى ئىشلەتكۈچىگە يەتكۈزۈپ بېرىدىغان ئۈنۈملۈك ئۇسۇل، كاپىتالىزم ئىزچىل تۈردە كىرېدىتنى ئۆزىنىڭ نورمال ھەرىكىتىنىڭ بىر قىسمى قىلىپ كەلگەن، ئۇ ھېچبولمىغاندا ۋاقىتلىق كىرىم-چىقىم تەڭپۇڭسىزلىقىنى تولۇقلايدۇ. ئەگەر كرېدىت شىركىتى بولمىسا، پەقەت پۇلنى تاپشۇرۇپ ئالغاندىن كېيىن ئاندىن يېڭى بىر نۆۋەتلىك ئىشلەپچىقىرىشقا مەبلەغ بولىدۇ، بۇ شىركەتنىڭ تەرەققىياتىغا توسقۇنلۇق قىلىدۇ، كرېدىت بۇ خىل ئەھۋال ئاستىدا شىركەتنىڭ قىيىن ئۆتكەلدىن ئۆتۈۋېلىشىغا ياردەم قىلىپ، ئۇنىڭ ئىشلەپچىقىرىش ۋە تىجارەت پائالىيىتىنى مۇقىم يۈرۈشتۈرىدۇ، ئىشلەپچىقىرىش ئۈزۈلۈپ قېلىش تۈپەيلىدىن ئىسراپچىلىق پەيدا قىلمايدۇ، شۇنىڭ بىلەن غايەت زور ئىقتىسادىي ئۈنۈمگە ئېرىشكىلى بولىدۇ. بەزى چوڭ تىپتىكى ئۇزاق مۇددەتلىك مەبلەغ سېلىش تۈرلىرىنىڭ ئېرىشكەن جاۋابى سېلىنمىدىن ئېغىر دەرىجىدە ئارقىدا قالغان بولۇپ، بۇ خىل ئەھۋالمۇ كرېدىتنىڭ قوللىشى ۋە ئىستېمالىنىڭ كرېدىت قەرز پۇلىغا موھتاج بولىدۇ.

روشەن ئوخشىمايدىغان يېرى شۇكى، ئادام سىمىت تەرىپىدىن ئىشلەپچىقىرىش خاراكتېرلىك قەرز پۇل دەپ ئاتالغان بۇ خىل كرېدىتنى ئۇنىڭ قوللىشى ئاستىدا ئىشلەپچىقىرىلغان مەھسۇلاتتىن ھاسىل بولغان پايدا بىلەن تۆلەشكە بولىدۇ. شىركەتكە سېلىشتۇرغاندا مەبلەغ يېتەرلىك بولغاندىلا ئاندىن مەبلەغ سالغىلى بولىدۇ، بۇنداق ئىشلەپچىقىرىش خاراكتېرىدىكى قەرز ھاسىلات ۋە ئۈنۈمنى تېخىمۇ يۇقىرى كۆتۈرۈپ، شىركەتنىڭ تەرەققىياتىغا پايدىلىق بولىدۇ، لېكىن ئۆسۈم نىسبىتى قانچە يۇقىرى بولسا، زايوم ئىگىسىنىڭ ئۇنىڭدىن ئالىدىغان پايدىسى شۇنچە يۇقىرى بولۇپ، ئىقتىسادقا قوشقان تۆھپىسى شۇنچە تۆۋەن بولىدۇ.

ئىستېمال خاراكتېرلىك قەرز پۇل رەنىلىك قەرز پۇل ۋە كىرېدىت كارتىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇپ، ئىستېمالچىلارنى ئالدىن ئىستېمال قىلىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە قىلىدۇ، شۇڭا بىر مەزگىل ئىچىدە ئىقتىسادنىڭ ئېشىشىنى ئىلگىرى سۈرۈشى مۇمكىن، گەرچە ئۇزاق مەزگىلدىن قارىغاندا، ئىستېمالچىلار ئۆسۈم تۆلەش بېسىمى ئاستىدا، ئىستېمال ئۆسۈم خىراجىتىنىڭ ئورۇنسىز تەننەرخىنى تۆۋەنلىتىپ، ئەڭ ئاخىرىدا كىرېدىتنىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىياتقا ئېلىپ كەلگەن پايدىسىنى تۆۋەنلەتسىمۇ، بەزىدە بۇ خىل ئۆسۈم تۆلەش سەۋەبىدىن كېلىپ چىققان ئىستېمال ۋە سېلىنما كاساتلىشىپ، قەرز قىسلىقى بولۇپ قالىدۇ.

ھەقدار ئادەتتە توختامغا خىلاپلىق قىلىش خەتىرى بىر قەدەر يۇقىرى كىشىلەردىن بىر قەدەر يۇقىرى ئۆسۈم ئالىدۇ، ئامېرىكىدا، بىر قەدەر باي كىشىلەرگە نىسبەتەن، نامراتلارنىڭ ئاپتوموبىل قەرزى ئۈچۈن تۆلەيدىغان ئۆسۈمى %50 تىن %60 كىچە يۇقىرى بولىدۇ، ھەقدار نۇقتىسىدىن قارىغاندا، بۇ بىر خىل مۇۋاپىق خەۋپ-خەتەر.

قەرزدارغا كەلسەك، ئەمەلىيەتتە ھەقدار قەرزدارنى قۇل قىلىدۇ، قەرزدار ھەقدار ئۈچۈن ئىشلەمچىلىك قىلىپ، قەرزنى قايتۇرۇشقا مەجبۇر بولىدۇ، ئەلۋەتتە. ئۇلار بەلكىم مەڭگۈ بۇ ھەقدارنىڭ كۆڭلىگە ياققانلىقىنى ئېنىق بىلمەسلىكى مۇمكىن. بايلار ئۈچۈن ئېيتقاندا، سىرتقا قەرز بەرگەندە ئۆسۈم نىسبىتى يۇقىرى بولمىسىمۇ، خېلى ياخشى كىرىمگە ئېرىشەلەيدۇ. ئەمەلىي يىللىق ئۆسۈم نىسبىتى، يەنى پۇل پاخاللىقىنىڭ تەسىرىنى چىقىرىۋەتكەندىن كېيىن، پەقەت %3 بولغان ئەھۋالدا، ئەگەر بىر ئادەم بىر مىليون فوند ستېرلىڭ بىكار تۇرغان مەبلەغنى قەرز ئالسا، ئۆزى خىزمەت قىلمىسىمۇ بىر يىلدا 30 مىڭ يۈەن كىرىم قىلالايدۇ، بۇ ئوتتۇرا كىرىملىك ئائىلىلەرنىڭ يىللىق مالىيە كىرىمى تەخمىنەن 23 مىڭ فوند ستېرلىڭدىن يۇقىرى بولىدۇ، بۇ ئائىلىنىڭ كىرىمى ئاساسلىقى ئەمگەك تاپاۋىتى بولۇپ، 1700 سائەت جاپالىق خىزمەت قىلىشقا توغرا كېلىدۇ.