يېزىلاردىكى بىپايان زېمىنغا مول تەبىئىي بايلىق مۇجەسسەملەنگەن بولۇپ، سانسىزلىغان گۆھەرلەرنىڭ بۆشۈكى ھېسابلىنىدۇ. قەدىمدىن تارتىپ كىشىلەر يېزىلاردا تىرىكچىلىك قىلىدىغان بايلىق ئىزدىگەن. يېزىدىكى تاغ ئورمانلىرى ئارىسىدا، دورا ئۆسۈملۈكلىرىنى ئىزدەش تارىخى ئۇزۇن. قەدىمكى زاماندا كىشىلەر ھەر خىل دورا ئۆسۈملۈكلىرىنى ئىزدەشكە ھېرىسمەن بولۇپ، دائىم كىچىك سېۋەتلەرنى يۈدۈپ تاغ-ئورمانلارنى كېزىپ يۈرەتتى.
ئېلىمىزدىكى نۇرغۇن مۇھىم دورا ماتېرىياللىرى تاغ ئورمانلىقلىرىدىن چىقىدىغان بولغاچقا، دورا يىغىش بىر قىسىم كىشىلەرنىڭ ئۆزگىچە كەسپىگە ئايلانغان. ئۆسۈملۈك دورىلىرى قەدىمكى تېبابەتچىلىكتە مۇھىم ئورۇننى ئىگىلەپ، كىشىلەرنىڭ كېسەللىككە قارشى تۇرۇش، ساغلاملىقنى ساقلاشتىكى مۇھىم تايانچىسى بولۇپ قالغان.
ئۈجمە دەرىخى ئېلىمىز تارىخىدا مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ. يىپەك دۆلىتى بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئېلىمىزنىڭ يىپەككە بولغان ئېھتىياجى ئىنتايىن زور، ئۈجمە دەرىخى بولسا پىلە قۇرتىنىڭ ئاساسلىق ئوزۇقلۇق مەنبەسى. يىپەك ئىشلەپچىقىرىش ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن، كىشىلەر كەڭ كۆلەمدە ئۈجمە دەرىخى تىككەن. ئۈجمە دەرىخىنىڭ ئۆستۈرۈلۈشى يىپەك سودىسىنىڭ تەرەققىياتىنى ئىلگىرى سۈرۈپلا قالماي، جۇڭگونىڭ يىپىكىنى يىپەك يولى ئارقىلىق دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا سېتىپ، ئۈجمە دەرىخىنىڭ قىممىتى ۋە ئورنىنى يەنىمۇ ئۆستۈرگەن.
ھازىرقى زامان يېزىلىرىدىمۇ ئۈجمە دەرىخى يەنىلا كۆپ ئۇچرايدىغان دەرەخ تۈرى بولۇپ، ئۇ يىللارنىڭ ئۆزگىرىشىگە شاھىت بولۇپ، كىشىلەرنىڭ ئەسلىمىسىنى ئۆزىگە مۇجەسسەملىگەن. ئۈجمە دەرىخىنىڭ قىممىتى ئۇنىڭ يىپەكنىڭ مەنبەسى ئىكەنلىكىدە ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ پۈتۈن بەدىنىنىڭ گۆھەر ئىكەنلىكىدە. ئۈجمە يوپۇرمىقىدىن سالامەتلىككە پايدىلىق ئۈجمە يوپۇرمىقى چېيى ياسىغىلى بولىدۇ، ئۈجمە مېۋىسىنى ئىستېمال قىلىپلا قالماي، يەنە دورا ئورنىدا ئىشلىتىشكە ياكى دورىلىق ھاراق ياساشقا بولىدۇ، بۇ كىشىلەرنىڭ سالامەتلىكىگە پايدىلىق. ئۈجمە دەرىخىنىڭ قوۋزىقى بىر خىل ئېسىل جۇڭيى دورا ماتېرىيالى ھېسابلىنىدۇ. سىرتقى يۈزىدىكى يىرىك پوستىنى قىرىپ چىقىرىۋەتكەندىن كىيىن، قىممەتلىك «ئۈجمە ئاق پوستى» غا ئېرىشكىلى بولىدۇ، بۇ جۇڭگو تېبابەتچىلىكى-دورىگەرلىكى ساھەسىدە يۈكسەك ئەھمىيەت بېرىلگەن.
ئۈجمە دەرىخىدە يەنە «ناھايىتى قىممەتلىك» دەپ تەرىپلىنىدىغان قىممەتلىك زەمبۇرۇغ ساڭخۇاڭ ئۆسىدۇ. ساڭخۇاڭ ئادەتتە كۆزگە ئانچە چېلىقماسلىقى مۇمكىن، ئۇ تاشتەك قاتتىق. ئۇنى ئۈجمە دەرىخىدىن ئېلىش ئاسان ئىش ئەمەس، چوقۇم بولقا ۋە ئىسكىنە قاتارلىق قوراللاردىن پايدىلىنىش كېرەك. بۇ جەريان ساڭخۇاڭ يىغىشنىڭ تەسلىكىنى تولۇق نامايەن قىلىپ، ئۇنىڭ قىممەتلىكلىكىنى تېخىمۇ گەۋدىلەندۈرگەن.
ساڭخۇاڭ بىر خىل مۇھىم جۇڭيى دورا ماتېرىيالى بولۇش سۈپىتى بىلەن، جۇڭيى دورا ئۆسۈملۈكلىرى ساھەسىدە مۇھىم ئورۇنغا ئىگە. لى شىجېننىڭ «دورا ئۆسۈملۈكلىرى قامۇسى» دا ساڭخۇاڭ توغرىسىدا مۇنداق خاتىرىلەر بار: «بەش ئەزاغا مەنپەئەت قىلىدۇ، ئاشقازان، ئۈچەينى راۋانلاشتۇرىدۇ، زەھەرنى ھەيدەيدۇ». ساڭخۇاڭنىڭ دورىلىق ئۈنۈمى كۆرۈنەرلىك بولۇپ، جۇڭگو تېبابىتى دورىلىرىنىڭ گۆھىرىگە ئايلانغان. گەرچە ئۇنىڭ سىرتقى كۆرۈنۈشى ئالتۇندەك كۆزنى قاماشتۇرمىسىمۇ، لېكىن ئۇنىڭ قىممىتى ئالتۇندىن قېلىشمايدۇ.
ساڭخۇاڭ ئوخشاش بولمىغان جايلاردا ھەرخىل ناملاردا ئاتىلىدۇ، مەسىلەن، ساڭچېن، ئۈجمە پورى قاتارلىقلار. ئۇ قۇرتئوت قاتارلىق قىممەتلىك جۇڭيى دورا ماتېرىياللىرى بىلەن تەڭ ئورۇندا تۇرغاچقا، ساڭخۇاڭنىڭ بازار باھاسىمۇ يۇقىرى بولۇپ، ئادەتتە ھەر جىڭىنىڭ باھاسى مىڭ يۈەن ئەتراپىدا بولىدۇ، شۇڭا «دەرەختىكى ئالتۇن» دەپ تەرىپلىنىدۇ. ئەمما، ساڭخۇاڭنىڭ دورىلىق قىممىتى ۋە بازار باھاسى شۇنچە يۇقىرى بولسىمۇ، ئەمما باشقا قىممەتلىك جۇڭيى دورا ماتېرىياللىرىغا ئوخشاش كەڭ كۆلەمدە ئۆستۈرۈلمەيدۇ. بۇنىڭ سەۋەبى بەلكىم ساڭخۇاڭ يېتىشتۈرۈش تېخنىكىسى تېخى پىشىپ يېتىلمىگەن بولۇشى مۇمكىن. كەڭ كۆلەمدە ئۆستۈرۈلىدىغان جۇڭگوچە دورا ماتېرىياللىرىغا ئوخشىمايدىغىنى شۇكى، ساڭخۇاڭنىڭ ئۆسۈش مۇھىتى ۋە ئۆسۈش شارائىتى ئالاھىدە بولۇپ، ھازىرقى تېخنىكا ئۇنىڭ كەڭ كۆلەمدە ئۆستۈرۈش ئېھتىياجىنى قاندۇرالمايدۇ.
يېزىلاردىكى بەزى جايلاردا كىشىلەرنىڭ ساڭخۇاڭغا بولغان تونۇشى ۋە چۈشەنچىسى نىسبەتەن چەكلىك. ساڭخۇاڭنىڭ قىممەتلىكلىكى مەلۇم بولسىمۇ، لېكىن كەسپىي بىلىم ۋە تېخنىكا كەمچىل بولغاچقا، ساڭخۇاڭنى يىغىش ۋە ئۇنىڭدىن پايدىلىنىش يەنىلا ئىپتىدائىي باسقۇچتا تۇرماقتا. بەزى كىشىلەر ساڭخۇاڭنى يىغقاندا، ئۇنىڭ ئۆسۈش ئادىتىنى چۈشەنمىگەچكە، ئۈجمە دەرىخىگە بەلگىلىك زىيان يەتكۈزۈشى مۇمكىن، بۇمۇ ساڭخۇاڭنىڭ سىجىل تەرەققىياتىغا بەلگىلىك تەسىر كۆرسىتىدۇ.
بەزى جايلار ساڭخۇاڭدىن ئىبارەت بۇ قىممەتلىك بايلىقنى تېخىمۇ ياخشى قوغداش ۋە ئۇنىڭدىن پايدىلىنىش ئۈچۈن، ساڭخۇاڭنى تەتقىق قىلىش ۋە قوغداش خىزمىتىنى كۈچەيتتى. ئالاقىدار مۇتەخەسىسلەر ۋە ئالىملار يېزىلارغا چوڭقۇر چۆكۈپ، ساڭخۇاڭنىڭ ئۆسۈش مۇھىتى، ئۆسۈش ئادىتىنى چوڭقۇر تەتقىق قىلىپ، تېخىمۇ ئىلمىي، مۇۋاپىق بولغان تېرىش ۋە يىغىش ئۇسۇلىنى تېپىشنى ئۈمىد قىلدى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، تۈرلۈك يوللار ئارقىلىق، ساڭخۇاڭنى تەشۋىق قىلىش ۋە ئومۇملاشتۇرۇش كۈچەيتىلىپ، كىشىلەرنىڭ ساڭخۇاڭغا بولغان تونۇشى ۋە چۈشەنچىسى ئۆستۈرۈلۈپ، ساڭخۇاڭنىڭ ساغلام تەرەققىياتى ئىلگىرى سۈرۈلدى.
كېيىنكى بىر مەزگىلدە، بىز ساڭخۇاڭ ئۆستۈرۈش تېخنىكىسىدا بۆسۈش ھاسىل قىلىپ، بۇ قىممەتلىك جۇڭيى دورا ماتېرىياللىرىنىڭ ئىنسانلارنىڭ ساغلاملىقى ئۈچۈن تېخىمۇ ياخشى مۇلازىمەت قىلىشىنى ئۈمىد قىلىمىز. كىشىلەرنىڭ ئورتاق تىرىشچانلىقىدا، ساڭخۇاڭدىن ئىبارەت بۇ تەبىئىي سوۋغا تېخىمۇ زور قىممىتىنى جارى قىلدۇرۇپ، يېزىلارنىڭ تەرەققىياتى ۋە كىشىلەرنىڭ تۇرمۇشىغا تېخىمۇ كۆپ بەخت-سائادەت ئېلىپ كېلىدۇ.
