جۇدالىق سىرى (رومان ) 30ـ قىسىم

شىئەندىن شىنجاڭغا قاراپ كېلىۋاتقان،ئەرزان باھالىق،ئاستا پويىزنىڭ بۇنداق بىسەرەمجان مۇھىتىغا كۆنمەي ئامال يوق. قەدەمدە دېگۈدەك توختاپ، يۇقىرى باھالىق پويىز بېلىتى سېتىۋالالمىغان كەمبەغەل بىچارىلەرنى سىيرىپ-سۈپۈرۈپ، ھالسىرىغان يىلاندەك تولغىنىپ كېلىۋاتقان پويىز ئادەمگە ئۈزۈلۈپ كېتىش خەۋىپى قاش بىلەن كىرپىكنىڭ ئارىسىدا قالغان ئارغامچىنى ئەسلىتەتتى. ۋاگون ئىچى ئادەم دېڭىزىغا ئايلانغان، تىقما-تىقماق كىشىلەر ئارىسىدىن پۇتنى يۆتكەشمۇ قىيىنغا توختايتتى. ھەر خىل بەدبۇي پۇراقلار،كۆڭۈلنى ئاينىتاتتى. پويىز ئىچىدە باش قويغىدەكلا يەر بولسا،بېشىنى قويۇپ،تۈگۈلۈپ يېتىۋالغان ئىشلەمچىلەرنىڭ بىسەرەمجان تۇرقىدىن باشقا،ئۇلار كۆتۈرۈۋالغان سومكا،يالتىراق ئالا بۇلىماچ خالتا، يوتقان-كۆرپىلەرمۇ بىرمۇنچە ئورۇنلارنى ئىگىلىگەن ۋە ئۇيان بۇيان مېڭىشقا قولايسىزلىقلارنى تۇغدۇراتتى. 

 رىسالەت،دەل مۇشۇ پويىزدا ئىدى.ئۇنىڭ ھەممە نەرسىدىن رايى قايتقان بولۇپ، ئەتراپتىكى بۇ ۋەيرانچىلىققا، مەينەتچىلىك، قوپال تىللاش، ۋارقىراش، ھەتتا مۇشتلىشىشلارغا قاراپمۇ قويمايتتى. ئۇنىڭ شۇ تاپتىكى خىيالى شۇنچىلىك گادىرماش ئىدىكى، ئۆزىنىڭ يەنە «شىنجاڭ»غا قايتىش ئۈچۈن مۇشۇ پويىزغا چىقىۋالغانلىقىغا، ئانام، دادام دەپ ئۆزىمۇ ئېيتىپ بېرەلمەيدىغان بىر ئۈمىدلەر بىلەن تۆمۈر تاينى كۆزلەپ كېتىۋاتقانلىقىغا ھەيران بولاتتى. 

كەچ كىرىپ،ۋاگۇن ئىچى ئېلىكتىر لامپىلىرى بىلەن سۇس يورۇغان مەزگىلدە،بىر ۋىجىك ئەر،رىسالەتكە بىر نېمىلەرنى دەپ،ئۇنىڭ ھېسسىياتسىز، پەرۋاسىز ئىنكاسىغا بىردەم قاراپ تۇرغاندىن كېيىن،«نېمە كارىم»دېدىمۇ،شۇنچىلىك ئەپچىل ھەم چاققانلىق بىلەن،ئۇدۇللا، ئۇ ئولتۇرغان ئورۇندۇقنىڭ تېگىگە كىرىپ ياتتى.ھالبۇكى،رىسالەتنىڭ بۇنىڭ بىلەنمۇ كارى بولمىدى، باشقا چاغلار بولغان بولسا، ئۇ قاقاقلاپ كۈلۈپ كەتكەن، ھەتتا بۇ ئادەمنى مازاق قىلغانمۇ بولار ئىدى. ئەمما بۈگۈن ئۇنىڭ بۇنداق ئىشلارغا رايى يوق،ئۆزىنى يەر جاھان سىغدۇرمىغۇدەك دەرىجىدىكى ئېغىر جىنايەتكار سېزەتتى...

شۇ ھالدا تاڭ ئاتتى.شەپەق نۇرى دېرىزە ئەينەكلىرىدىن ئۆتۈپ،رىسالەتنىڭ كۆزلىرىنى قاماشتۇراتتى.ئۇنىڭ پىكىر خىيالى تامامەن قېتىپ قالغاندى.ئۇ،ئۆزىنى ھېچبىر ئېغىر يۈكنى ئۈستىگە ئالالمايدىغاندەك،خۇددى ئىككى تاشنىڭ ئارىسىغا قىسىلىپ قالغاندەك،بۇ ئىككى تام ئاز ئازدىن سۈرۈلۈپ،بەدىندىكى قانلارنى سىقىپ چىقىرىۋېتىۋاتقاندەك سېزەتتى.تۈزۈك ئۇسۇزلۇق ئىچمىگىنى ۋە قوساق تويغۇدەك غىزالانمىغانلىقى ئۈچۈن، نە باشقىلارغا ئوخشاش ھاجەتكە، نە قايناقسۇخانىغا بارمايتتى.ئەمما ئىچ-ئىچىدىن چىقىۋاتقان مەيۈسلۈك، سولغۇنلۇقنىڭ چېكى يوق ئىدى.

ـــ يەنە تۆت سائەتتىن كېيىن شىنجاڭنىڭ دائىرسىگە ئۆتىمىز...ـــ ئۇدۇلىدىلا ئولتۇرغان بىر موماي،ئون ياشلار چامىسىدىكى قىز نەۋرىسىگە شۇنداق دەپ چۈشەندۈردى،ـــ قۇمۇلغا بارغاندا داداڭنى كۆرىسەن بالام،داداڭ، ساڭا چىرايلىق ئويۇنچۇقلار بىلەن،يەيدىغان نەرسىلەرنى جىق ئېلىپ بېرىدۇ.قىزبالا بولغاندېكىن،تولا كەپسىزلىك قىلماي،يېنىمدا جىم تۇر ھە،بولمىسا،يامان نىيەتلىك ئادەم بىدىكلىرى سېنى تۇتىۋالىدۇ،ھېچكىمنى كۆرەلمەيسەن...

«ئادەم بىدىكلىرى»دېگەن بۇ گەپنى ئاڭلاپ،رىسالەتنىڭ يۈرىكى جىغغىدە قىلىپ قالدى-دە،ئىختىيارسىز مومايغا قارىدى.ئۇنىڭ،كىچىك قىزغا:«موماڭ راست ئېيتىدۇ،چوقۇم گەپ ئاڭلا،ئۇكام،مەندىن ئىبرەت ئال،قارا،مەنمۇ،ئانام-دادامنىڭ گېپىنى ئاڭلىمىغاچقا،ئادەم بىدىكلىرىگە ئالدىنىپ قالدىم.ئۈستى بېشىمنى كۆردۈڭمۇ؟ئەسلى مېنىڭ تۇرقۇم بۇنداق ئەمەستى،قار لەيلىسىدەك پاكىز قىز ئىدىم.ئانام،دادامنىڭ ئالقىنىدىكى گۆھەر كەبى ئەتىۋار ئىدىم،ئەمما ھازىر نېمە بولدۇم؟بىر يۈك،بىر ئەخلەت...بۇنىڭ ھەممىسى،گەپ ئاڭلىمىغانلىقىم،ئۆزۈمنى چاغلىماي،چوڭ سۆزلىگەنلىكىمنىڭ جاجىسى»دېگۈسى بار ئىدى.بىراق،بالىنىڭ،ئۆزىگە قاراۋاتقان سەبى كۆزلىرىدىكى چەكسىز ۋەھىمىنى كۆرۈپ،تېزلا نىيتىدىن ياندى.بەلكى،بۇ بالا،ئۇنى،نېرۋىسىدىن كەتكەن «ساراڭ»دەپ،شۈبھىلىنىۋاتقان بولۇشى مۈمكىن.ئۇ،كۆزىنى يەنە دېرىزە سىرتىغا تىكتى. دەرۋەقە، ئۇنىڭ ھازىرقى تۇرقى،«ساراڭ»دىن كۆپ پەرقلەنمەيتتى.كىيىملىرى مەينەت،يۇيۇلمىغىلى ئۇزۇن بولغان،كەڭ كوفتىسىنىڭ تۈگمىلىرى چۈشۈپ قالغان، قورسىقىدىكى سەككىز ئايغا توشقان ھامىلىنى ئارانلا كۆتۈرۈپ تۇرۇۋاتقان ئاسما ئىشتىنىنىڭ يانچۇقلىرى يىرتىق بولۇپ،پاخپايغان چاچلىرى،زىيادە سولغۇن،ئورۇقلۇقتىن،مەڭىز سۆڭەكلىرى بۈرتۈپ چىققان قوشۇقتەك كىچىك يۈزلىرىنى،يۈزىدىكى قاپقارا داغلارنى توسۇۋالغان ئىدى.ئۇ،بۇ تۇرقىنى،پويىزغا چىقىۋاتقاندا بىر قېتىم كۆرگەن بولغاچقا،نومۇس قىلاتتى،ئەمما ئۆزىگە كۆتۈرەلمىگۈدەك ئېغىر يۈك بولۇپ يۈكلەنگەن،ئازاب ھەسرەتتىن قۇتۇلۇپ كېتىشنىڭ ھېچقانداق يولىنى بىلمىگىنىگە ئوخشاش،نومۇسلۇق بۇ تۇرقىنى ئوڭشىۋېلىشقىمۇ چارىسىز ئىدى.

رىسالەتنىڭ،بۇ قەدەر يالغۇز،ھېلىلا تۆكۈلۈپ كېتىدىغاندەك كۆرۈنىدىغان ۋەيرانە تۇرقىغا ئېچىنغان،شۇ تۇرقىدىن گۇمانلىنىپ،ئاللىقانداق قىياسلاردا بولغان سەپەرداشلار خېلى بار ئىدى.ھەتتا ئۇنىڭغا ئىچ ئاغرىتىپ يەۋاتقان ھور نانلىرىدىن، قاچىسىدىكى تامىقىدىن تەڭلىگەنلەرمۇ بولدى.ئەمما رىسالەتنىڭ بۇ ياخشى نىيەتلىك كىشىلەرنىڭ يۇمشاق سۆزلىرىگە، خەيرىخاھلىقىغا كۈلۈپ قارىغۇدەك، رەھمەت دېگۈدەكمۇ ھەپسىلىسى يوق،گويا گاس،گويا گاچىدەك،ھېچنېمىگە دېققىتىنى بەرمەيتتى.كۆزلىرىدە نە ئۇيقۇ، نە بىر ھاياجانلىق تۇيغۇ يوق. خۇددى بۇ كۆزلەر قېتىپ كەتكەندەك، قاراش، كۆرۈش، پىكىر قىلىشتىن قالغاندەك ئىدى.يەنە كېلىپ ئۇنىڭ ئۆرە تۇرغۇدەكمۇ ھالى قالمىغان، پۇت-قوللىرىنىڭ ماغدۇرى كەتكەن ئىدى، ئاغزى قاچانلا قارىسا ئاچچىق ئىدى. مەيدىسىگە بىر نەرسە تۇرۇپ قالغاندەك،سەل مىدىرلىسىلا ئارامسىزلىناتتى... شۇ ھالدا كەچ كىردى.

__ جا يۈ گۇئەنگە كەلدۇق،__ دېدى ئالدى ئورۇندا ئولتۇرغان بىر ئەركىشى،يېنىدا ئولتۇرغان سوزۇنچاق يۈزلۈك ئايالغا چۈشەندۈرۈپ،__ بۇ جايلار قۇمۇل ۋىلايىتىگە قارايدۇ،قۇمۇل شىنجاڭدىكى قەدىمى يۇرتلارنىڭ بىرى...

__ قاراڭە،سىرتتا يامغۇر يېغىۋېتىپتۇ!__ دېدى يەنە بىرەيلەن خوشال بولۇپ.

پويىز،سۈرئىتىنى ئاستىلىتىپ،جىئا يۈ گۇئەن ئىستانسىدا توختىدى.يامغۇر يېغىۋاتاتتى.بوش كوچىلىرىدا يېنىقلىق تۇرغان چىراغلارنىڭ ئەتراپىدا،يېغىۋاتقان يامغۇر سەۋەبلىك ھەر خىل نۇر چەمبىرەكلىرى ھاسىل بولغانىدى. شىرىلداپ يېغىۋاتقان يامغۇر سۈيى كوچا يوللىرىنى، بىنالارنىڭ ئۆگزىلىرىنى  جىمغىنا يۇياتتى.ئەمما رىسالەتنىڭ  نەزىرىدە،بۇ كوچا خۇددى تۇمان ئىچىدە قالغاندەك خىرەلىشىپ كەتكەن ئىدى.

«قۇمۇل»نىڭ ئېتىنى ئاڭلىغان رىسالەت،ئىختىيارسىز،قورسىقىنى سىيلاپ قويدى.شۇ كۈنلەردە،تىنىمسىز مىدىرلاپ،رىسالەتنىڭ غەزىپىنى ئۆرلىتىپلا تۇرىدىغان ھامىلىمۇ،نېمىشقىكىن ئىككى كۈندىن بۇيان تىمتاسلا بولۇپ قالغانىدى. ئۇنىڭ زادىلا مىدىرلىمىغىنىغا قاراپ رىسالەت ھامىلىنى ئۆلۈپ قالغانمىدۇ يە؟ دەپ ئويلىدى.ئەگەر شۇنداقلا بولسا بۇمۇ ئوبدان بولغىنى.ئۇ،دادىسىنىڭ كىملىكىمۇ نائېنىق، بۇ بوۋاقنىڭ مەڭگۈ مۇشۇ ھالدا تۇنجۇقۇپ،ئۆلۈپ كېتىشىنى ئارزۇ قىلدى.

شۇ چاغدا،ھېلىقى موماينىڭ نەۋرىسى،«دۇنيادا ھەممىدىن ئانام ياخشى» دېگەن ناخشىنى ئېيتىشقا باشلىدى.قىزچاقنىڭ چۈچۈك تىللىرىدىن سۆيۈنگەن مومايمۇ،كىچىك بالىلاردەك،چاۋاكلىرى بىلەن نەۋرىسىنى ئىلھاملاندۇراتتى.

__ قالتىس ئېيتتىڭ بالام،نېمە دېگەن ئەقىللىق سەن!__ دەيتتى ئۇ.

 رىسالەت،قىزچاققا قارىدى.نېمە دېگەن غەمسىز بالا-ھە! ئۇمۇ بىر چاغلاردا مانا مۇشۇ قىزدەك،ئاتا-ئانىسىنىڭ ئالقىنىدىكى ئەتىۋارلىق گۆھەر ئەمەسمىدى؟سۈزۈك ئېقىن بولۇپ ئاقمىغانمىدى؟قاچاندىن باشلاپ،بۇ سۈزۈك ئېقىنغا،يارلا غۇلاپ چۈشۈپ،ئۇ،قارا پاتقاققا ئايلىنىپ قالدى؟قانداقلارچە مۆكۈپ يۈرىدىغان كۈلرەڭ چاشقانغا ئايلىنىپ قالدى؟ ئۇنىڭ كۆزلىرىگە لىققىدە ياش تولدى.

ئېھ، ھاياتقا، تۇرمۇشقا، كەلگۈسىگە بولغان ئۈمىد، قىزغىنلىق تولۇپ تاشقان ئاشۇ چاغلار نەقەدەر گۈزەل!؟ ئىنسان نېمىشقا مەلۇم ۋاقىتلاردىكى ئازابىنى يېنىكلىتىش ئۈچۈن، مەلۇم بىر ۋاقىتتىكى بەختنى زاپاس ساقلاپ قويالمايدىغاندۇ؟ نېمە ئۈچۈن بەخت ۋە بەختسىزلىكنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى بۇ يول شۇنچە چەكسىز، شۇنچە ئۇزاق، تېگى شۇنچە چوڭقۇر؟ ئەگەر بۇ ئارىلىق بولمىغاندا، بەختسىزلىك ھېس قىلغان ئىنسان بىر قەدەم بىلەنلا بەختنىڭ قوينىغا كىرىۋالماسمىدى؟...

2