جۇدالىق سىرى (رومان ) 13ـ قىسىم

ئىنسان قەلبى مۇرەككەپ، ئىنساننىڭ ئەقىلسىزلىقى شۇنىڭدىكى، ئۇ بېشىغا كەلگەن كۈلپەتنى ھېچقاچان ئۆزىدىن ياكى تەقدىر قىسمەتتىن كۆرمەيدۇ. خۇددى شۇنىڭغا ئوخشاش، مەھەللىدىكى ھايات قالغانلار، كىتاپ كۆرەلەيدىغان پالچى- سۇخەنچىلەر بېشىغا كەلگەن بۇ ئاپەتلەرنىڭ ھەننىۋاسىنى ئاشۇ نارسىدە بوۋاقتىن كۆرۈۋاتاتتى.جاھاننىڭ غەۋە غۇدۇرلىرى،ئازاب ھەسرەتلىرىدىن بىخەۋەر تاتلىق گۇڭراپ ياتقان بۇ قىز بوۋاق خۇددى ئاشۇ ئاپەتنىڭ يىلتىزى،مەھەللىدىكىلەرنىڭ بەخت تەلىيىنى سۈپۈرۈپ تاشلايدىغان سامادىكى نىجىس سۈپۈرگە يۇلتۇزى ئىدى.دېمەك،ئاشۇ بوۋاقلا بۇ يۇرتتا بولسا،چوقۇمكى ئاپەت تۈگىمەيدۇ،بەلكى كەينى كەينىدىن ئۇلاپ كېلىدۇ. 

ئېلاخۇن قويچىنىڭ تام ئاستىدا قېلىپ قازا قىلغانلىقىغا مومىيى ھەم سادىقدىن باشقا ئىچ ئاغرىتىدىغانلار بولمىدى. 

بارا بارا سەلىمە بار ئاشۇ چىغلىق ئالۋاستىنىڭ ماكانىغا، ئېلاخۇن قويچىنىڭ خوتۇنى مەرەم ئانا ئالۋاستى ئىگىلىۋالغان ساراڭغا چىقىرىلدى. ھەتتا كىشىلەر چىغلىق كۆرۈنۈپ تۇرىدىغان يول ئۈستىدىن كېچىلىرى ماڭمايدىغان، مەرەم ئانا ھەم ھېلىقى بوۋەقنىڭ ئۈستىدىن سۆز چۆچەكلەر ئۈزۈلمەيدىغان بولدى...

يۇقۇرى دەرىجىلىك ھۆكۈمەت،بارلىق جەمىيەتنى سەپەرۋەر قىلىپ،مەخسۇس خىراجەت ئاجرىتىپ، يەر تەۋرەتە خارب بولغان بارلىق بارچە ئۆيلەرنى،يەر تەۋرەشكە چىداملىق، پىشىق خىشلىق قىلىپ باشقىدىن قوپۇرۇپ بەردى.مەرەم ئانىغا ئوخشاش قارىغۇچىسى يوق ئانىلارنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئېلىش،يايلىق پونكىتىدىكى خادىملارغا قاراپ ھەمدەم بولاتتى.

شۇ تەرىقىدە يەنە بىرنەچچە يىل ۋاقىت ئۆتتى. مەھەللىدىكىلەر سادىقنىڭلا ئەمەس،بەلكى خىزمەتچى خادىملار،قاراقسىز قالغان مال-چارۋىلارنىڭ چىغلىققا كىرىپ چىقىپمۇ ھېچقانداق ئالۋاستىنىڭ زىيىنىغا ئۇچرىمىغانلىقىغا دىققەت قىلماي تۇرالمايتتى.چىغ ئورۇش ئۈچۈن كۈزدە چىقىدىغان ئىشلەمچىلەرمۇ موماينىڭ ئۆيىدە ئارام ئېلىپ، تامىقىنى يەپ، ئۇخلاپ نەچچە ئون كۈن تۇرۇپ قالدى. ھېچكىم ھۇقۇش تامدۇرغان «ئالۋاستى بالا»نىڭ چاڭگىلىدا ئۆلمىدى ياكى ئۇنىڭ بالاسىغا ئۇچراپ، كىشىلەرنىڭ ئاغزىغا چىقىپ قالمىدى. تېخى چىغ ئورۇغۇچىلار سەلىمەنىڭ كىچىك تۇرۇپلا ئىشتا پىشقانلىقىنى، ئەقىللىقلىقىنى ماختاپ ئۇچۇرۇپ، مەھەللىدىكىلەرنىڭ قۇلىقىغا ئاپاردى.

ھالبۇكى، ئادەملەر ئاشۇ چاغدىكى يەر تەۋرەشتە يۈرىكىگە چوڭقۇر ئورناپ كەتكەن دەرد- پىراقنى، جۇدالىق ھەم قايغۇ ھەسرەتلىرىنى، دىللىرىنى ھەر زامان ئۆرتەپ تۇرىدىغان يېقىن- يورۇقلىرىنىڭ، مال-جاندارلىرىنىڭ قازاسىنى، ئاشۇ چاغدا تۇيۇقسىزلا پەيدا بولۇپ قالغان ھۇقۇش، سەلىمەدىن ئايرىپ تەسەۋۇر قىلالمايتتى... يېقىنقى يىللاردىن بۇيان مەخسۇس قوغدىلىپ، باشقىچە باراقسانلىشىپ كەتكەن چىغلىقنى كۆرگەن كىشىلەرنى ھامان چۈشىنىكسىز ۋەھىمە باساتتى.

سادىقنىڭ تۆمۈر تايدىن رايى يېنىپ كەتكەن ئىدى. ئۇنىڭچە بولسا مۇشۇ يەردە، مەرەم ئانادەك مېھىرلىك ئايالنىڭ يېنىدا قالغۇسى،تۆمۈر تايدا قالغان خوتۇن- بالىلىرىنىمۇ ئەكەلدۈرۈپ، تىنچ-خاتىرجەم كۈن كۆرگۈسى بار ئىدى. ھەقىقەتەن بۇ يەرنى تۆمۈر تايدىكى تېز تەرەققىيات بىلەن سېلىشتۇرغىلى بولمايتتى. ئەمما بۇ يەردە، بولۇپمۇ مەرەم ئانىنىڭ ۋۇجۇدىدا ئادەم ئۆزىنى ئۇنتۇيدىغان، بارلىق مەۋجۇداتنى تەمەسىز، تىۋىشسىز  پاك بىر قەلبتە سۆيىدىغان يۈكسەك روھنى ھېس قىلغان ئىدى.ھەرقانداق ئىنسان، پەقەت مۇشۇ كامالەتكە يېتەلىگەندىلا ئاندىن مەڭگۈلۈك خاتىرجەملىك ۋە بەخت-سائادەتكە ئېرىشەتتى.سادىق،بۇ يەردە،ئاشۇنداق بىر ئادەم بولۇشنى ئويلايتتى.ھالبۇكى،ئۇنىڭ،خوتۇن بالىلىق ئەر ئىكەنلىكىنى بىلگەندىن كېيىن،مەرەم ئانا خاپا بولدى ۋە ئۇنى دەرھال خەت يېزىپ،ئائىلىسىدىكىلەرگە خەۋەر بېرىشكە كۆندۈردى.

ئۇزۇنغا قالمايلا گۆھەربانۇدىن  جاۋاب خەت كەلدى. گۆھەربانۇ شاقىلداققا كېلىشنى رەت قىلغان ئىدى.دېيىشىچە، سادىق باش ئېلىپ چىقىپ كەتكەندە، قورسىقىدا قالغان بالىسى ئەنۋەر ئەقىلدە گال  تۇغۇلۇپ قاپتۇ، داۋاملىق داۋالىنىش ھەم كۈتۈنۈشكە مۇھتاج ئىكەن. گۆھەربانۇ:«سادىق، دەرھال قايتىپ كېلىڭ،ماڭا ئىچىڭىز ئاغرىمىسىمۇ،ئاشۇ مېيىپ ئوغلىڭىزغا ئىچىڭىز ئاغرىسۇن ...» دېگەن ئىدى. ھەقىقىي ئەھۋالىنى بىلگەندىن كېيىن، مەرەم ئانا سادىقنى تېخىمۇ ئولتۇرغۇزمىدى:

ـــ يىلتىزسىز دەرەخ سۇغۇرۇپ پەرۋىش قىلغانلىق بىلەنلا مېۋە بېرىۋەرمەيدۇ بالام، بارغىن، خۇتۇنۇڭ ۋە بالىلىرىڭ ياشاۋاتقان ئۆز تۇپرىقىڭغا كەت، شۇ يەردە يىلتىز تارتقىن، سەن دېگەن بىر بالىغا دادا، بىر ئايالغا ئەر! بۇ دۇنيادا  بالىلىرىڭغا، ئايالىڭغا قارىتا ئۈستۈڭگە ئالمىساڭ بولمايدىغان ئۆمۈرلۈك مەسئۇلىيىتىڭ بار،ـــ دېدى موماي ھەم سادىقنى شۇ ھەپتىنىڭ ئىچىدىلا يولغا سالدى.

5

سەلىمە شۇ تەرىقىدە 8 ياشقا كىردى. سادىق كەتكەندىن  چىغلىققا باشقا قارىغۇچى قۇيۇلدى، مەرەم ئانىغا بېرىلىدىغان تۇرمۇش خىراجىتىنى ھۆكىمەت ئۈزۈپ قويمىدى. شۇ كۈنلەردە مەرەم ئانىنىڭ ھەممىدىن بېشىنى قاتۇرغىنى سەلىمەنىڭ ئوقۇش ئىشى ئىدى. ئۇنىڭچە ئوقۇش يېشىغا يەتكەن سەلىمە مەھەللىدىكىلەرنىڭ گېپىدىن قورقۇپ، ئوقۇشسىز قالسا بولمايتتى.

بىر كۈنى چۈشتىن كېيىن، مەھەللىدىكىلەر مەرەم ئانىنىڭ سەلىمەنى يېتىلەپ، مەھەللە ئىچىدىن كېسىپ ئۆتۈپ، ئۇدۇللا يېزىلىق باشلانغۇچ مەكتەپكە كىرىپ كېتىۋاتقانلىقىنى كۆردى.شۇ چاغدا،سەلىمەنىڭ چىرايىدا تېڭىرقاش ئەكىس ئېتىپ تۇراتتى. ئۇ ئوقۇيالايدىغانلىقىغا، بىر مۇنچە بالىلار بىلەن دوست-ئاداش بولالايدىغانلىقىغا، چىغلىقتىن چىقىپ مومىسى ئېيتقاندەك چوڭ-چوڭ ئىشلارنى ئاشۇ ئوقۇش بىلەن باشلاپ كېتەلەيدىغانلىقىغا خۇشال ئىدى. ئەمما كىشىلەرنىڭ غەزىپىنى يوشۇرالمىغان ھالدا ئۆزلىرىگە سوغوق قاراپ تۇرغان نۇرسىز كۆزلىرىنى كۆرگەندە، قورقۇپ تۈگۈلۈپ كېتەتتى. مومىسىنىڭ قولىدىن «پارتلا» قىلىپ قاچقانچە ئاشۇ ھېچكىم بېرىشقا پېتىنالمايدىغان چىغلىقنىڭ ئىچىگە كىرىپ كەتكۈسى كېلەتتى....

ئەمما موماي ئۇنداق ئەمەس ئىدى، ئۇ باشقىلارنىڭ سەت، يامان قارىغىنىنىمۇ كۆرمىگەندەك، سەلىمەنى ئۇدۇللا يېزىلىق باشلانغۇچ مەكتەپكە ئەكىرىپ بەردى... سەلىمەنى كۆرۈپ بىر مۇنچە بالىلار ئىلگىرىكىدەكلا: «ھۇقۇش بالا، ھۇقۇش بالا!» دەپ توۋلاپ كەينىگە كىرىۋالدى. بالىلار يەكلەيدۇ، دەپ ئۇنى سىنىپىغا ئالمىغان ئوقۇتقۇچىلارمۇ بار ئىدى.  لېكىن سەلىمەنىڭ، موماينىڭ ئەپتىدىن ھەرگىزمۇ رەھىمسىز تەقدىرنىڭ قۇربانىغا ئايلانغانلىقىنى كۆرگىلى بولمايتتى. موماي كىشىلەرنىڭ، پۈتۈن مەكتەپتىكى بالىلار، ھەتتا ئۇستازلارنىڭ غەلىتە قاراشلىرىغا پىسەنت قىلمىغان ھالدا مۇدىرنىڭ ئىشخانىسىدا بېشىنى تىك تۇتۇپ قاراپ تۇراتتى. 

مۇدىر مومايغا ئىختىيارسىز زەن سالدى، ئۇنىڭ مۇلايىم تەققى-تۇرقىدىن ئەبەدىي خورىماس بىر كۈچ تېمىپ تۇراتتى. پەقەت خۇنۈكرەك، تېشىغا پولتىيىپ چىققان نۇرسىز كۆزلىرىدىكى ئويچانلىق ھەم ھارغىنلىقلا ئۇنىڭ كىشىلەرگە، مەھەللىداشلىرىغا، مۇدىرغا نەقەدەر مۇھتاج ئىكەنلىكىنى ئىپادىلەپ تۇراتتى...

ـــ بۇ قىزنى مەن ئورۇنلاشتۇرىمەن، خاتىرجەم بولۇڭ، موما،ـــ مۇدىر ئىختىيارسىز ئورنىدىن تۇرۇپ كەتتى.

مۇدىر ئەزەلدىنلا جىن-ئالۋاستى دېگەنلەرگە ئىشەنمەيدىغان ياش يىگىت ئىدى. ناھىيەلىك مائارىپ ئىدارىسى ئىككى يىل بۇرۇن ئۇنى چېنىقتۇرۇش ئۈچۈن قاراتمىلىق ھالدا تۆۋەنگە مەخسۇس چۈشۈرگەن ئىدى. ئۆزى ئوچۇق، باشقىلارنىڭ ھالىغا يېتەتتى. گەرچە ئۇ ئاشۇ قېتىملىق ئېچىنىشلىق يەر تەۋرەشنى بېشىدىن كەچۈرۈپ باقمىغان  بولسىمۇ، مەھەللىدىكىلەرنىڭ سەلىمە ۋە چىغلىق ھەققىدىكى ھېكايە-چۆچەكلىرىگە زادىلا ئىشەنمەيتتى. يېزىلىقلارنىڭ ساددا، خۇراپىي قاراشلىرىغا بەزىدە قاقاقلاپ كۈلۈپ كېتەتتى.

ـــ رەھمەت بالام، بۇ قىز ئۇنچىلا بەڭۋاش ئەمەس، خالىسا ئۇ بىر ئەلاچى بولغۇسى،ـــ موماي چوقۇم شۇنداق بولىدۇ، دېگەندەك سەلىمەنىڭ كىچىك قوللىرىنى مېھىر بىلەن چىڭ قىستى. سەلىمە مەيۈس كۈلۈمسىرىدى، ئۇنىڭ  ساپ، مەسۇم، تىنىق قوي كۆزلىرىدە ئۆزىگە مۇزدەك سوغوق قاراۋاتقان بالىلارغا، چوڭلارغا قارىتا بىزارلىق بولغىنى بىلەن، ھېچقانداق ئاداۋەت  يوق ئىدى. چۈنكى ئۇ پەرىشتىدەك بىر مومايدىن مەدەت ھەم ئىشەنچ ئالغان ئىدى. بۇ ئىشەنچ ئۇنىڭ ھەم يالغۇز ھەم زېرىكىشلىك تۇرمۇشىدىكى بىردىنبىر نۇر ئىدى. بۇ نۇر ئۇنىڭ ھاياتىنى قوغدايتتى، بارلىق قىيىنچىلىق ھەم دەرد-ئەلەمگە تىك قارايدىغان جاسارەتنى بېرەتتى.

سەلىمەدىكى ئەقىل ھەم تاقەت سەككىز ياشلىق يۇمران يېشىغا ئەسلا ماس كەلمەيتتى. ئۇنىڭ چۈشىنىش، بىلىش، سېزىش دەرىجىسى باشقىچە ئىدى. 

 ئۇ بىر بالا، تېخى كىچىككىنە بىر قىزچاق بولغىنىغا، بالىلارچە شوخلۇق، كەپسىزلىك پۈتۈن بەدىنىدە جۇش ئۇرۇپ قايناپ تېشىۋاتقىنىغا، كىشىلەر ئۇلارغا بەرگەن ئادالەتسىز مۇئامىلىگە مىڭ نارازى بولۇپ تۇرغىنىغا قارىماي، ئۆزىنى ھەر ۋاقىت تاقەتكە، غەيرەت ھەم شىجائەتكە، ھەممىلا تەڭسىزلىككە چىداشلىق بېرىشكە ئۆگەتكەن ئىدى. مومىسى دائىم:«بۇ قىيىنچىلىقلىرىمىز ۋاقىتلىق، بىز چۇقۇم يېڭىپ كېتەلەيمىز.» دەپ ئۇنى رىغبەتلەندۈرۈپ تۇراتتى. ئۇلارنىڭ بارلىق كۈچ – قۇۋۋىتى مانا مۇشۇنداق بىر ئىشەنچ ئۈچۈنلا پورەكلەپ تۇراتتى. بۇ خىل قاراش مەرەم ئانا ئارقىلىق  سەلىمەنىڭ يۇمران تەپەككۇرىغا چوڭقۇر سىڭىپ كەتكەن ئىدى...

شۇنداق قىلىپ ئاپەت  بىلەن تەڭلا بۇ دۇنياغا ئاپىرىدە بولغان سەلىمە، يېزىدىكى باشلانغۇچ مەكتەپتە ئوقۇپ قالدى. چىغلىق بىلەن مەكتەپ ئارىسىدىكى يول 7 كىلومېتىر كېلەتتى. ھەر كۈنى ئەتىگەنلىكى موماي ياۋاش قېرى ئېشىكىنى ياغاچ ھارۋىسىغا قوشۇپ سەلىمەنى دەل ۋاقتىدا مەكتىپىگە ئېلىپ كېلەتتى. كەچتە ئالغىلى كېلەتتى.«بۈگۈن نېمىلەرنى ئۆگەندىڭ، قىزىم؟» دەپ سەلىمەنىڭ ئالدىغا كېلەتتى موماي. بىراق: «بۈگۈن خۇشال تۇردۇڭمۇ قىزىم؟»دەپ سوراپ قالمايتتى، چۈنكى مومايغا سەلىمەنىڭ ئەھۋالى ئايان ئىدى، ئۇ مەكتەپتە ھەرگىز خۇشال يۈرەلمەيتتى، يەككە-يېگانە، بىر بۇلۇڭدا تىكەندەك ئولتۇراتتى، پەقەت بالىلارنىڭ ئالدىدا مېڭىش، ئوقۇتقۇچىمۇ ئۆتمىگەن يېڭى دەرسلەرنى تەكرار قىلىش، ۋىلايەتتىن چىققان ئوتلاق پونكىتى كادىرلىرى ئالغاچ كەلگەن ھېكايە كىتابلارنى ئوقۇش ئارقىلىقلا بىر كۈننى توشقۇزاتتى. ئەمما مەكتەپتە ئۆزى ئۇچرىغان بارلىق تەڭسىزلىك، كەمسىتىشلەرنى مەرەم ئاناغا زىنھار تىنمايتتى.

6

يىللار يەنە ئاققان سۇدەك ئۆتىۋەردى، سەلىمە ئون سەككىز ياشقا كىردى، ئون سەككىز يىللىق ھايات سەلىمەنىڭ روھى كەچۈرمىشىگە نىسبەتەن يىراق ھەم ئازابلىق مۇساپە ئىدى. باشقىلار ساناپ، تەشنا بولۇپ كۈتكەن ۋە ئۆتكۈزگەن ھەر بىر كۈننى سەلىمە كىشىلەرنىڭ سوغوق نەزىرى، مەھەللىدىكىلەرنىڭ، ساۋاقداشلىرىنىڭ يەكلىشى ئاستىدا تولىمۇ مۈشكۈل ھەم ئازاب ئىچىدە بىر-بىرلەپ بېسىپ كەلدى.

داۋامى  بار